Daha yakın bağlar, Rusya’nın arz kesintisinden sonra Avrupa’nın yeni doğal gaz kaynakları bulmasını sağladı ve artan küresel ihracat kapasitesi, pazar parçalanmasını azaltabilir.
Doğal gaz dünyanın her yerinde aynı meta olabilir, ancak onu taşımak için gereken karmaşık altyapı ağı nedeniyle fiyatlar önemli ölçüde değişebilir.
Sonuç, kısmen parçalanmış bir küresel pazardır, çünkü daha entegre olan ve çoğu yerde tek bir fiyattan ticaret yapma eğiliminde olan ham petrol piyasasının aksine, doğal gazın çoğu boru hattıyla hareket eder. Doğal gaz piyasasındaki bu tür bir parçalanma, yalnızca fiyatların bölgeler arasında farklılık göstermesi değil, aynı zamanda dünyanın bir yerindeki yüksek fiyatların diğer yerlerdeki alıcılara mutlaka yansımaması anlamına da gelir.
Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, parçalanmanın etkilerinin açık bir örneğini sağlamıştır. Rusya’dan Avrupa’ya boru hattı akışı 2021 yılının ortasından bu yana %80 düşmüş ve kıtanın gaz fiyatları Ağustos 2022’de 14 kat artarak rekor bir seviyeye ulaşmıştır. Dünya çapında ticareti yapılan sıvılaştırılmış doğal gaz fiyatları da benzer bir sıçrama görmüş, ancak Amerika Birleşik Devletleri’ndeki (ABD) LNG (liquefied natural gas; sıvılaştırılmış doğalgaz) fiyatları yalnızca üç katına çıkarak Avrupa ve Asya’nın birkaç kat altında kalmıştır.
Fiyatlardaki eşitsizlik ve ABD’nin küresel gaz piyasası şoklarına karşı izolasyonu, gaz çıkarma ve taşımanın kendine has özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Tarihsel olarak, ABD pazarı ham petrol fiyatlarıyla bağlantılıydı, çünkü gaz çoğunlukla petrol sondajının bir yan ürünüydü, ancak bazen yapay entegrasyon olarak adlandırılan bu ilişki, esasen artan kaya gazı üretimi nedeniyle son on yılda çözülüyor. Ve 2012 yılında dünyanın en büyük üreticisi olarak Rusya’yı geride bırakan ABD’de gaz üretimi arttıkça ve ihracat terminalleri inşa edildikçe, Kuzey Amerika dışındaki pazarlara satış yapmak daha kolay hale geldi.
Gaz fiyatları için bir diğer önemli faktör, deniz veya karayolu taşımacılığı için özel olarak tasarlanmış taşıyıcılara yüklenmeden önce sıvılaştırılmış doğal gaz adı verilen kompakt bir forma (gaz formundan hacim olarak yaklaşık 600 kat daha küçük) dönüştürülmesi gereken yakıtın sıvılaştırılıp sevk edilmesi için gereken teknolojidir.
LNG ihracat kapasitesi kısa vadede sabittir. Sıvılaştırma, ihracat, ithalat ve yeniden gazlaştırma tesisleri büyük yatırım gerektirir, dolayısıyla Rusya’nın Ukrayna’yı işgali gibi bölgesel bir şok, bölgesel fiyatların farklı yönlere hareket etmesine neden olabilir.
Geçen yılki işgalden sonra Avrupa, Rus gazının boru hattı ithalatının yerini almak için LNG’ye döndü ve ABD sevkiyatları kilit bir ikame olarak ortaya çıktı. ABD LNG ihracat kapasitesi sabitken bu neden mümkün oldu? Avrupa’da gazın 2022 ilkbahar ve yazında geçici bir fiyat primi yönetmesiyle, ABD LNG’nin Asyalı müşterileri, kargolarını Avrupa’da satmak üzere yeniden yönlendirmeye karar verdi.
Doğal gaz piyasasının oynadığı başka önemli bir tuhaflık daha vardır. ABD şirketleri ile yapılan uzun vadeli teslimat sözleşmeleri için fiyatlandırma formülleri genellikle ABD fiyatlarını kullanır. Bu, uzun vadeli anlaşmaları olan Asyalı müşterilerin ABD’den daha ucuza satın alabilecekleri ve ardından denizdeki tanker gemilerini Avrupa’daki çok daha yüksek spot piyasa fiyatından kargo satmak üzere yeniden yönlendirebilecekleri anlamına geliyordu.
Rus boru hattı gazının ikamesi olarak LNG’ye artan bir güvene rağmen, Avrupa LNG ithalat kapasitesinin pazar entegrasyonu üzerinde bağlayıcı bir kısıtlama olmadığı ortaya çıktı. Avrupa ithalat terminalleri, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden önce bol miktarda boş kapasiteye sahipti ve mobil yüzer depolama yeniden gaz iletme ünitelerinin eklenmesi (addition of mobile floating storage regasification units) ile Avrupa, daha yüksek hacimlerde LNG ithalatını karşılamak için gerekli altyapıya sahip oldu.
Diğer yandan, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer gaz üreticileri kapasitelerinin sınırında ihracat yapıyor ve Avrupa ve Asya fiyatlarını uzun vadede tarihsel olarak normal seviyelere getirmek için küresel LNG ihracat kapasitesinin genişletilmesi gerekiyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde bu kapasiteler, zaten hızlı olan kazanımlardan sonra bile büyümeye devam edecek gibi görünüyor. Ülkedeki ilk LNG ihracat terminali 2016 yılında açıldı ve ardından daha birçokları geldi.
Amerika Birleşik Devletleri, Afrika, Orta Doğu ve başka yerlerde hâlihazırda yapım aşamasında olan büyük genişleme projelerinin, küresel LNG ihracat kapasitesini 2025 yılına kadar muhtemelen %14 artırması bekleniyor. Planlanan diğer projeler, ihracat kapasitesini yaklaşık 1 trilyon metreküpe, yani geçen yılın küresel gaz tüketiminin kabaca dörtte birine çıkarabilir.
Bununla birlikte, yeni terminaller inşa etmek için finansman sağlamak büyük engellerle karşılaşabilir. Şirketler, inşaat için banka finansmanı elde etmek için 15 ila 20 yıllık sözleşmelere ihtiyaç duyar. Terminaller genellikle 10 ila 15 milyar dolara mal olur ve tamamlanması iki ila dört yıl sürer. Uzun vadeli satış sözleşmeleri olmayan projeler için zaman çizelgeleri daha az kesindir ve bazıları asla inşa edilmeyebilir.
Nihayetinde, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer üreticiler için genişletilmiş LNG ihracat kapasitesi, bölgeler arasında dengelenmiş gerçek anlamda küresel gaz pazarları yaratmak için çok önemli olabilir. Gelişmiş ekonomiler, rüzgâr ve güneşten elde edilen hava durumuna bağlı yenilenebilir enerjiye bağımlılığını artırdıkça, enerji üretimi ihtiyaçlarını karşılamak için ek doğal gaz talebinin arttığı kritik dönemleri muhtemelen göreceklerdir. Küresel gaz piyasalarını entegre etmek ve gerekli altyapıyı oluşturmak, fiyatların daha büyük, daha entegre piyasalarda talep ve arz tepkilerini harekete geçirmesine olanak tanır. Bu, küresel enerji piyasalarını arz şoklarına karşı tamponlamaya yardımcı olur.
