Sukuk, alınıp satılabilen menkul kıymetlerdir. Dünyanın dört bir yanındaki büyük borsalarda kote edilirler ve en büyük uluslararası menkul kıymet takas sistemleri aracılığıyla uzlaşırlar. Yani hisse senedi ve tahvil gibi sermaye piyasası araçlarıdır. Tabii ki, belirli İslami ilkelere uyacak şekilde yapılandırılmışlardır. Ancak İslami yatırımcılara uygun olarak tasarlanmış olmaları temel yapılarını değiştirmez. Ne de olsa Tesla, belirli bir insan tipine hitap edecek şekilde tasarlanmış olsa bile, yine de bir arabadır.
Sukuk, New York’tan Tokyo’ya kadar birçok büyük finans merkezinde menkul kıymet olmasına rağmen, sermaye piyasalarının olağan bir parçası olarak muamele görmemektedir. Aslında, dokunulamayacak kadar egzotik bir şey olarak görülüyorlar. Bu şehirlerden herhangi birindeki bir bankanın sermaye piyasaları departmanını sukuk ile ilgili olarak arayan herhangi biri, başka bir şey söyleyemeden büyük olasılıkla aramaları Dubai ofisine aktarılacaktır.
Egzotik olarak görülmek bazen iş için iyi olabilir. Örneğin, birisi Wichita, Kansas’ta bir Fas restoranı açarsa, ‘egzotik’ etiketi o bölgedeki mutfağa meraklı kişileri çekmeye yardımcı olabilir. Bununla birlikte, sermaye piyasalarında egzotik nadiren iyi bir kalitedir. Yatırımcılar ya egzotik sayılan ürünlerden kaçındıkları ya da daha sade vanilyalı ürünler yerine prim ödemelerini istedikleri için, bu itibarın genellikle bir bedeli vardır.
Sukuk’un sermaye piyasası ürün ailesi içinde egzotik ve uzak bir akraba olarak muamele görmesini haklı çıkarmak için çeşitli gerekçeler kullanılmaktadır. Bunların en yaygın iki tanesi, sukukun (1) son derece karmaşık olması ve (2) yalnızca gelişmekte olan piyasa (emerging market-EM) araçları olmasıdır.
İlk noktada, karmaşıklıkla ilgili olarak, sukuk için yasal dokümantasyonun uzun olabileceği kesinlikle doğrudur. Bununla birlikte, karmaşıklıkları nedeniyle sukuku cezalandırma argümanı, yalnızca tahviller kıyaslandığında basitse anlamlıdır. Ancak gerçekte, tahviller kendi başlarına oldukça karmaşıktır. Eğer, zalimce bir deneyde, finans geçmişi olmayan bir grup şair, hem bono sözleşmesini hem de bir sukuk için temel sözleşmeyi baştan sona okumaya zorlanırsa, bonoların çok daha karmaşık enstrümanlar olduğu sonucuna varabilirler.
Aslında, sukukun alışılmadık derecede karmaşık olarak kabul edilmesinin büyük bir kısmı, icara ve mudaraba gibi bazı Arapça sözcüklerin kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Ancak sermaye piyasaları, mücbir sebep (force majeure), pari passu (eşit adım) ve tasfiye/fesih (defeasance) gibi diğer özel kavramlara uyum sağlayabilirse, kesinlikle biraz Arapçaya yer açabilirler. Ve her hâlükârda, bu kelimelerin temsil ettiği sözleşme ilkeleri (örneğin, kiralamalar ve iştirakler) herhangi bir finans uzmanına çok aşinadır.
Arapça kelimelerin kullanımı da ikinci noktada, yani sukukun temelde sadece gelişmekte olan piyasa ürünü olduğu inancında rol oynar. New York, Londra veya Tokyo’daki bir işlem (alım satım) masasının bakış açısından, Şeriat ilkelerini içeren ve bazı Arapça terimler kullanan bir üründen daha “gelişmekte olan piyasa” olarak görünen ne olabilir? Ve pek çok gelişmekte olan piyasa ihraççısının sukuk ile fon sağladığı ve pek çok gelişen piyasa merkezli yatırımcının bunları satın aldığı kesinlikle doğrudur. Ancak bu gerçekler tek başına aletin kendisini benzersiz bir gelişmekte olan piyasa olarak tanımlamamalıdır. Ne de olsa, hem Hindistan Ulusal Menkul Kıymetler Borsası’nda (National Stock Exchange of India) hem de Şangay Menkul Kıymetler Borsası’nda (Shanghai Stock Exchange) New York veya Londra’dakinden daha fazla şirket kote ediliyor, ancak bu, hisse senetlerinin artık bir gelişmekte olan piyasa ürünü olduğu anlamına gelmiyor.
Ayrıca, uluslararası olarak ihraç edilen sukukun çoğunluğu, hiçbir şekilde geleneksel gelişmekte olan piyasa araçları değildir. Çoğu devletler, uluslarüstü şirketler, devlete ait şirketler ve yatırım yapılabilir yelpazenin üst sınırına doğru kredi derecelendirmesi olan büyük çok uluslu şirketler (sovereigns, supranationals, state owned enterprise and large multinational corporations with credit ratings toward the high end of the investment grade spectrum) tarafından ihraç edilmektedir. Birleşik Krallık, Lüksemburg ve Uluslararası Bağışık Finansman Tesisi [International Financing Facility for Immunization (Birleşik Krallık hayır kurumu olarak örgütlenmiş uluslararası bir kuruluş)] gibi bir dizi önemli Batılı ihraççının tümü sukuk ihraç etmiştir.
Başka bir deyişle, sukuk söz konusu olduğunda algı genellikle gerçek değildir. Birçok finansal piyasa oyuncusu, temelde sadece menkul kıymetler olduklarını düşünmeden, bunları aşırı karmaşık, gelişmekte olan piyasa araçları olarak yazıyor. Bir iklim değişikliği inkârcısının kar fırtınasına nasıl baktığı gibi, ürünün Arapça kavramların kullanımı gibi bazı yüzeysel yönlerine odaklanırlar ve sukukun çok değerli bir sermaye piyasası aracı olabileceği gerçeğini gözden kaçırırlar.
Uluslararası yatırımcılar için sukuku göz ardı etmenin bir bedeli vardır çünkü ürün onlara çeşitlendirilmiş krediler ve harika kredi hikâyeleri sunmaktadır. Örneğin İslam Kalkınma Bankası (Islamic Development Bank), üye ülkelerinde sürdürülebilir sosyal ve ekonomik büyümeyi teşvik etme amacı taşıyan uluslarüstü bir kurumdur (supranational institution with the objective of promoting sustainable social and economic growth) ve her yıl birkaç milyar dolarlık üç ‘A’ dereceli sukuk ihraç etmektedir. Sürdürülebilirlik ile ilgilenen herhangi bir yüksek dereceli, sabit gelirli yatırımcı, bu sukukları portföyleri için değerli çeşitlendirme varlıkları olarak görmelidir.
Özetle, tıpkı hisse senetleri ve tahviller (stocks and bonds) gibi, sukuk da basit bir şekilde alınıp satılabilir bir menkul kıymet türüdür. Belirli bir milliyetleri yoktur ve yalnızca belirli bir kurum türü için tasarlanmamışlardır. Yararlı ve çeşitlendirici bir araç olarak sukukun temel doğası daha geniş çapta kabul edilirse, uluslararası sermaye piyasaları fayda sağlayacaktır.
