Aynı konu giderek daha yaygın hale gelmeye başladığında, bu konu hakkında daha fazla bilgi sahibi olunması gerektiğinden endişelenmeye başlanabilir. Bu, herkesin açıkça anladığı bir şey midir? Konuya tam olarak hâkim olunmadığı gerçeğine çok fazla dikkat çekmeden nasıl yetişilebilir?

Çok kimse için anlaşılması zor bir konu olan yapay zekâ (artificial intelligence-AI) ise, tamamen anlamak için çok fazla zaman veya enerji harcanması gereken bir şey gibi görünmeyebilir. Ne de olsa geçiminizi etkilemiyor, değil mi? Ama sonra birdenbire oluyor.

Yapay zekâ hakkında sık sorulan sorular

Bu yapay zekâ soruları listesinin amacı, yapay zekâ tartışmasına katılınmasına yardımcı olmaktır. Hemen hemen her şeyi yaptığınız gibi anlamlı katkılar sağlamaktır. Bazıları daha karmaşık kavramlar olarak sınıflandırılan tanıdık kavramlar olacaktır.

Yapay zekâ nedir?

Yapay zekâ, normalde insan zekâsı gerektiren görevleri yerine getirmelerini sağlamak için makinelerde insan zekâsını simüle etme alanıdır. Yapay zekâ, makinelerin önceki deneyimleri kullanarak öğrenmesine, yeni girdilere uyum sağlamasına ve görevleri yerine getirmesine olanak tanıyarak algı, muhakeme, öğrenme ve problem çözme gibi insan bilişinin yönlerini sergiliyor.

Makine öğrenimi nedir?

Makine öğrenimi, yapay zekânın algoritma çalışmalarına odaklanan temel bir yönüdür. Bilgisayarların belirli görevleri gerçekleştirmelerini sağlayan verileri ve ilişkileri anlamalarına olanak tanır. Zaman içinde kalıpları belirlemek için birden fazla veri noktası kullanan makine öğrenimi, teknolojiye nihayetinde kararlar veya öneriler vermesi için güç verir. Bu, bir görevin her yönü için açık talimat gerektiren geleneksel bilgisayarların aksine duruyor. Onlarca yıldır makinelere her şeyin öğretilmesi gerekiyordu. Yapay zekâ ile öğrenirler.

Telefonunuz sizi tanıyor. Cep telefonunuz, eve her zaman 17:15 civarında gittiğinizi öğrenir. Telefonunuz bu bilgilere dayanarak, günün saati ve söz konusu gündeki gerçek trafik hareketi gibi faktörleri analiz ederek eve gitmenizin ne kadar süreceğini tahmin edebilir. Geçmiş trafik kalıplarının bir kombinasyonundan ve o günün trafiğiyle ilgili gerçek zamanlı verilerden öğreniyor. Makine öğrenimi, kişiselleştirilmiş önerilerde, yüz ve ses tanımada ve aşağıda listelenenler de dâhil olmak üzere bir dizi başka uygulamada da kendini gösterir.

ChatGPT nedir?

ChatGPT, GPT’nin “’Önceden Eğitilmiş Üretken Transformatör”’ anlamına gelen bir çeşididir. OpenAI tarafından geliştirilen bir dil modelidir ve konuşma bağlamlarında insan benzeri tepkiler üretmek için özel olarak tasarlanmıştır.

Yeni bir Thomson Reuters raporu, endişe devam etse bile hukuk firmalarında üretken yapay zekâ ve ChatGPT kullanımına yönelik gelişen tutumları tartışıyor.

Yapay zekânın birilerini işsiz bırakıp bırakmayacağı merak ediliyor mu? Cevap kesin bir hayır olmalıdır. Yapay zekânın yapabileceği ve yapacağı şey, görevleri tamamlamayı daha verimli ve daha az sıkıcı hale getirmektir. Örneğin, yapay zekâ teknolojisi, yüzlerce sayfalık belgeyi elle yapmaktan çok daha hızlı bir şekilde inceleyebilir ve işaretleyebilir. Bu, hem avukatları hem de destek personelini dava yükü oluşturmak gibi daha ilginç ve kârlı işler için serbest bırakabilir. Ayrıca, daha az deneyimli avukatların daha hızlı bir şekilde daha fazla değer sunmaya başlamasına izin verebilir.

Bilgi alma nedir?

Bilgi alma, istenilen bir şeyin istenilen zaman bulunmasına yardımcı olmak için depolanan verileri kullanır. Google gibi bir web arama motoru, yaygın olarak kullanılan bir bilgi alma sistemidir. Depolanan bilgiler, sorguda kullanılan sözcüklere veya tümceciklere göre aranır ve web’i (ağ) dolduran mevcut web siteleri, veriler, içerik ve meta veriler dizini ile eşleştirilir. Araştırılacak çok şey var, ancak yapay zekâ bilgi erişimini dünyanın her yerindeki kullanıcılar için hızlı ve uygulanabilir hale getirir.

Doğal dil işleme nedir?

Doğal dil işleme, robotik konuşmayı veya kısıtlayıcı metni değil, hem sözlü hem de yazılı insan dilini anlamaya odaklanır. Doğal dil işleme, dil verilerini bilgisayarların işleyebileceği şekilde ayıklamak ve analiz etmek için algoritmalar uygular. Makinelerin muazzam miktarda veriyi işleyebilmesi -bu verileri çıkarabilmesi ve organize edebilmesi ve nihayetinde anlayıp tercüme edebilmesi- zorunludur.

Google’da iyi sonuçlar almak için Boole aramalarında iyi olunmasına gerek yoktur. Doğal dil işleme, “spor salonu” araması yaparak yeni bir spor salonu arandığında, işletmenin adında “spor salonu” kelimesini içerip içermediğine bakılmaksızın, sonuçların fitness odaklı çoğu yeri içereceği anlamına gelir. Google, geleneksel bir spor salonundan, bir CrossFit’ten veya yoga stüdyosundan bu örnekte “spor salonu” ve “stüdyo” kelimelerinin benzer bir anlama sahip olduğunu anlar. Her şey dâhil sonuçları almak için arama sorgusunun her şeyi içermesi (spor salonu ve stüdyo ve fitness ve yoga ve CrossFit ve sağlık ve kulüp) olması gerekmez. Bir robot gibi değil, bir insan gibi yazılabilir. Ve makine öğreniminin biraz yardımıyla, sonuçlar yerel tutulacaktır. Bu aynı zamanda, mahkeme kararları, belgeler ve tutanaklar arasında arama yaparken, tam olarak aradığınızı bulmak için her zaman tam eşleme dilini kullanmak zorunda olmadığınız anlamına gelir.

Veri madenciliği nedir?

Veri madenciliği, büyük veri kümeleri içindeki ilişkileri, korelasyonları ve kalıpları arama sürecidir. Teknoloji sistemleri, verileri araştırır ve verilerdeki anormallikleri insanlar için imkânsız olacak bir ölçekte tespit eder. Bu analiz, sonuçların tahmin edilmesine yardımcı olur, olası yanlışları bulur ve sorgulanabilir eğilimleri fark eder ve elde edilen bilgiler çeşitli şekillerde yararlı olabilir.

Bir mağaza, sizinle aynı ürünleri satın alan veya bunlarla ilgilenen kişilerin kalıplarını analiz ederek bu verilere dayanarak ilgili önerilerde bulunabilir. Aynı kavram, Netflix tavsiyelerinde veya Facebook ve diğer sosyal medya kanallarındaki hedefli reklamların görünüşte bitmeyen akışında da ortaya çıkıyor. Veri madenciliğinin hayatı etkilemesinin bir başka yolu da belge incelemesidir. Sayfa sayfa, saat saat göz gezdirmek yerine, sadece “enter” (gir) tuşuna basarsınız ve iş biter. İnsanların aksine, bilgisayarların bütün gün belgelere ve ekranlara bakmaktan kaynaklanan göz yorgunluğu veya yorgunluğu olmadığı için, bir şeyin gözden kaçırılmadığını bilmenin getirdiği güveni bir düşünün.

Yapılandırılmış ve yapılandırılmamış veriler arasındaki fark nedir?

Basitçe söylemek gerekirse, yapılandırılmış veriler organize verilerdir. Nicel veri olarak adlandırılabilir. Microsoft Excel’e dışa aktarmak ve depolamak nesnel ve kolaydır. Düzenlenme şekli tutarlı ve kolayca tanımlanabilir, bu da veri madenciliğini daha iyi hale getirir. Yapılandırılmış verilerin analiz edilmesi ve ayrıştırılması da daha az karmaşıktır.

Öte yandan, yapılandırılmamış veriler o kadar kolay dışa aktarılmaz, saklanmaz veya organize edilemez. Ve çoğu kuruluşun günlük olarak uğraştığı şeylerin büyük kısmı budur. Raporlar, Microsoft Word belgeleri, e-postalar ve web sayfaları gibi metin ağırlıklı verilerin çoğunu içerir.

Yapılandırılmış veriler, onlarca yıldır arama ve sorguların tamamlanmasını kolaylaştırmıştır. Veriler organize ve nesnel olduğundan, gösterilen sonuçların en doğru olduğundan emin olunabilir. Daha önce en sevilen restoranın çalışma saatlerinden bahsetmiştik. Yapılandırılmış veriler, bir arama motoruna “Pzt-Cum 6:00 – 22:00” ifadesinin göz ardı edilecek anlamsız bir kod değil, mağaza saatlerinin anlamlı bir kaydı olduğunu söyleyen şeydir. Yakın zamana kadar, yapılandırılmamış veriler bu kadar zahmetsizce aranabilir değildi. Ancak yapay zekâ teknolojisindeki ilerlemeler, artık yapılandırılmamış verilerden içyüzünü anlamayı elde edebilen analiz araçlarının olduğu anlamına gelmektedir.

Temiz veri nedir?

Tüm veriler eşit yaratılmamıştır. Temiz veriler uygun şekilde korunur. Başka bir deyişle, yanlış, eksik veya başka bir şekilde “kötü” veriler değiştirilir veya kaldırılır. Gerek yapılandırılmamış olsun, gerekse veriler çok fazla kaynaktan çekiliyor olsun, gereksiz veriler de sonuçları çarpıtabilir. Veri temizlemeye proaktif bir yaklaşım benimsemek, zaman alıcı ve pahalı bir çaba olabilir. Ancak, eski adresler nedeniyle yalnızca düzinelerce posta almak için tatil kartları göndererek saatler harcayan herkes size bunun güvenilir veriler oluşturmanın kritik bir bileşeni olduğunu söyleyebilir. Bir adım daha ileri giderek, temiz veriler, en başta veri oluşturmaya giden süreçlerin değiştirilmesinin bir sonucu olabilir. Veri süreçlerini yönetme ve veri hijyenini sağlama disiplinine veri yönetişimi denir.

En iyi kararları vermek için en iyi verilere güvenildiğinden emin olunabilir. Yanlış bilgilere dayanarak önemli kararlar vermek asla iyi sonuçlanmaz. Yüksek hacimli temiz, yapılandırılmış veri kullanan araçlar, en güvenilir, yüksek kaliteli sonuçları üretecektir. Bu karar, akşam yemeği için nereye gidileceği ise, bahisler oldukça düşüktür. Ancak hangi otomobil parçası deposunda yedek pil olduğunu veya güvenilen tanığın sabıka kaydının temiz olup olmadığını öğrenmek için temiz verilere güveniliyorsa, verilerin kalitesi çok önemlidir.

Yapay zekâ firmalar için ne anlama geliyor?

Bu örneklerin çoğu, yapay zekâ teknolojisini tanıdık, gerçek dünya bağlamına yerleştirmek için özel olarak seçilmiştir. Ancak aynı şey yapay zekâ destekli yasal teknoloji için de geçerlidir. Arama sonuçlarına, veri analizine ve avukatların günlük olarak güvendiği geri bildirimlere pek çok kavram ve faktör giriyor. Yapay zekâ tabanlı en iyi hukuk teknolojisinin, yasada yer alan çok büyük miktarda bilgiyi hem okuması hem de anlaması gerekir. Anlamlı miktarda temiz, organize verilerle donanmış olan avukatlar ve onların en yüksek teknolojiye sahip araçları, hizmetleri daha önce mümkün olanın çok ötesinde bir hız ve güvenle sunabilir.

The post Hukukçular İçin “Yapay Zekâ” Hakkında Her Şey appeared first on Leges Akademi.

Benzer argümanlar prova ediliyor ve bu ender aydınlanma ve karşılıklı anlayış anına hiç varmadan, iyi yerleşmiş gibi görünen kamplar arasında gidip geliyor. Tehlikede olan çok şey olmasına rağmen -eşitsizlik yeni zirvelere ulaşıyor ve gezegen inkâr edilemez bir şekilde ölüyor-, yaşam tarzımıza yönelik daha büyük, çok ihtiyaç duyulan bir toplumsal iç gözlemin parçası olabilecek şey, bunun yerine herkesin diğerini ekonominin, finansal piyasaların ve hatta özgürlüğün doğasını anlamamakla suçlaması için başka bir fırsat haline gelebilir.

Ağustos 2019 tarihini kurumsal sosyal sorumluluk hatıra koleksiyonumuza eklerken, yolu çevreleyen uzun kayıp savaşlara, çıkmazlara ve retorik serpintilere bakmak zorunda kalıyoruz (…) tam olarak nereye? Arada sırada başımızı kaldırıyoruz ve finansal araçların ve kurumsal temsilciliğin daha sürdürülebilir bir şekilde anlaşılmasına ve uygulanmasına yönelik toplu eyleme yol açabilecek daha büyük bir hareketin parçası gibi hissetmemize izin veriyoruz -örneğin, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli çok sayıda çevresel tahribat veya dünyanın en büyük varlık yönetimi şirketlerinden birinin patronu olan Larry Fink CEO’lara ‘iklim riski yatırım riskidir’ (climate risk is investment risk) diye hatırlatıyor [1] veya bir Hollanda mahkemesi Shell’e karbon emisyonlarını önemli ölçüde azaltmasını emrediyor [2]. Ancak yine de, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin getirdiği tahıl ve petrol kıtlığı sırasında market/bakkal zincirlerinin ve fosil yakıt şirketlerinin (ve hissedarlarının) büyük paralar kazandığını görünce afalladık ama şaşırmadık.

Değişimin hızlandığı ve kutuplaşmanın derinleştiği bir dönemde yaşıyoruz. Modern, rekabetçi toplumları bir arada tutan ‘tutkal’ (glue) gözenekli hale geldi ve her yerde geleceğe yönelik yeni politika oluşturma paradigmaları, daha etkili ve daha kapsayıcı bir demokratik kültür ve -uzun süredir gecikmiş- en azından sömürü ve ayrımcılığın en kötü biçimlerinin ortadan kaldırılması için arayışlar sürüyor. O halde ‘kurumsal amaç’ (corporate purpose) etrafındaki tartışma ne yeni ne de tekildir. Bunun yerine, dikkatimizi Upton Sinclair’in ‘Orman’ının [3] (ve aynı yıl Yargıtay’ın Lochner kararı [4] ve uzun gölgeleri) ham durumundan, yeniden dağıtımcı bir refah devleti için yürekli mücadeleye ve küreselleşen bir ekonominin finansallaşması yoluyla günümüze kadar uzanan uzun yörüngeye çekiyor. Biz çağdaşlar için zorluk, parmağı doğru yaraya koymaktır. Geriye dönüp baktığımızda, doğru seçim yapıp yapmadığımızı kesinlikle çok daha iyi bileceğiz. Ancak şu anda, gürültü sağır edici görünüyor ve kamusal söylemi belirleyen husumet ve düpedüz düşmanlık seviyesi zayıflatıcıdır. “Anlaşmazlıklar Çağında Şirket” (The Corporation in an Age of Divisiveness) başlıklı yeni bir makale bir ‘çıkış yolu’ ve hatta daha az manevi yüceltme (spiritual apotheosis) sunmaz. Bunun yerine, şirket hukuku, hukuk ve yapay zekâ öğretiminde geçen yıllardaki farklı deneyimler ve ticaret (ticari işletme) hukukundaki güncel konular marifetiyle yönlendirilmektedir. Çarpıcı bir an, Elon Musk’ın Twitter’ı devralmasının olası etkisini ve platformun gerçek hayatta kalmasıyla ilgili geçici belirsizliği tartıştığımız zamandı. Öğrencilerim günlük haberlere ve önemli bilgilere erişimlerini ‘kaybedeceklerini’ söylediler, ancak aynı zamanda bu hizmette ‘takip ettikleri’ tek bir yazarın adını somut olarak veremediler. Sınıf tartışmaları sırasındaki bu ve diğer örnekler, bana günümüzde “her şeye” maruz kalmamızla herhangi bir şeye veya herhangi birine bağlı olmayışımızın çarpıcı bir şekilde bir arada var olduğunu gösterdi. Elbette, çoğumuz anlamlı alışverişler ve işbirlikleri aramaya devam ettiğimiz için bu bütünüyle doğru değildir.

Ama aramızdaki en cesur olanlar bile -ki ben cesur değilim- tanıdıklarının veya öğrendiklerinin hayatlarında etraflarındaki sefaletin ağırlığıyla mücadele ediyor. Bu ‘devam’ (‘haydi devam edelim’) zamanı değil, ancak seçimler, özellikle önceki yıllarda yatırımcı-hissedarlara kaydırılan uzun süreli bakım tesislerinde bu tür boş söylemleri -Quebec’in yıkıcı derecede yüksek Covid ölümleri ışığında daha da dikkat çekici- havalandırarak kazanılabilir. Ve artık yaşlılığa yol açan derinden gömülü finansal altyapının somut bir anatomisine girişmek yerine, 1990’ların hissedar ve iklim değişikliğinin hafifletilmesini günümüzün kültür savaşlarında bir pazarlık simgesi haline getiren paydaş ikiliğini tekrar oynayacağımız sıkıcı ve hiç bitmeyen tartışma oyunlarıyla kendimizi tüketmenin zamanı değildir. “Anlaşmazlıklar Çağında Şirket” (The Corporation in an Age of Divisiveness) başlıklı makale, okuyucuyu, bitmek bilmez ve nefes kesen kavga çığından uzaklaşmak için birkaç dakika daha ayırmaya ve bunun yerine, mevcut çıkmazımıza giden yolda attığımız gerçek siyasi adımları özetlemeye davet ediyor. Bu adımların farkına varmak, bize bugün sahip olduğumuz gerçek siyasi seçimleri ve bunları boşa harcamamanın bizim elimizde olduğunu hatırlatabilir. Sahip olmaya devam ettiğimiz ayrıcalıkların bir kısmından bile mahrum bırakılanlara bu kadarını borçluyuz.

The post Anlaşmazlıklar Çağında Şirket appeared first on Leges Akademi.

Doğal gaz dünyanın her yerinde aynı meta olabilir, ancak onu taşımak için gereken karmaşık altyapı ağı nedeniyle fiyatlar önemli ölçüde değişebilir.

Sonuç, kısmen parçalanmış bir küresel pazardır, çünkü daha entegre olan ve çoğu yerde tek bir fiyattan ticaret yapma eğiliminde olan ham petrol piyasasının aksine, doğal gazın çoğu boru hattıyla hareket eder. Doğal gaz piyasasındaki bu tür bir parçalanma, yalnızca fiyatların bölgeler arasında farklılık göstermesi değil, aynı zamanda dünyanın bir yerindeki yüksek fiyatların diğer yerlerdeki alıcılara mutlaka yansımaması anlamına da gelir.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, parçalanmanın etkilerinin açık bir örneğini sağlamıştır. Rusya’dan Avrupa’ya boru hattı akışı 2021 yılının ortasından bu yana %80 düşmüş ve kıtanın gaz fiyatları Ağustos 2022’de 14 kat artarak rekor bir seviyeye ulaşmıştır. Dünya çapında ticareti yapılan sıvılaştırılmış doğal gaz fiyatları da benzer bir sıçrama görmüş, ancak Amerika Birleşik Devletleri’ndeki (ABD) LNG (liquefied natural gas; sıvılaştırılmış doğalgaz) fiyatları yalnızca üç katına çıkarak Avrupa ve Asya’nın birkaç kat altında kalmıştır.

Fiyatlardaki eşitsizlik ve ABD’nin küresel gaz piyasası şoklarına karşı izolasyonu, gaz çıkarma ve taşımanın kendine has özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Tarihsel olarak, ABD pazarı ham petrol fiyatlarıyla bağlantılıydı, çünkü gaz çoğunlukla petrol sondajının bir yan ürünüydü, ancak bazen yapay entegrasyon olarak adlandırılan bu ilişki, esasen artan kaya gazı üretimi nedeniyle son on yılda çözülüyor. Ve 2012 yılında dünyanın en büyük üreticisi olarak Rusya’yı geride bırakan ABD’de gaz üretimi arttıkça ve ihracat terminalleri inşa edildikçe, Kuzey Amerika dışındaki pazarlara satış yapmak daha kolay hale geldi.

Gaz fiyatları için bir diğer önemli faktör, deniz veya karayolu taşımacılığı için özel olarak tasarlanmış taşıyıcılara yüklenmeden önce sıvılaştırılmış doğal gaz adı verilen kompakt bir forma (gaz formundan hacim olarak yaklaşık 600 kat daha küçük) dönüştürülmesi gereken yakıtın sıvılaştırılıp sevk edilmesi için gereken teknolojidir.

LNG ihracat kapasitesi kısa vadede sabittir. Sıvılaştırma, ihracat, ithalat ve yeniden gazlaştırma tesisleri büyük yatırım gerektirir, dolayısıyla Rusya’nın Ukrayna’yı işgali gibi bölgesel bir şok, bölgesel fiyatların farklı yönlere hareket etmesine neden olabilir.

Geçen yılki işgalden sonra Avrupa, Rus gazının boru hattı ithalatının yerini almak için LNG’ye döndü ve ABD sevkiyatları kilit bir ikame olarak ortaya çıktı. ABD LNG ihracat kapasitesi sabitken bu neden mümkün oldu? Avrupa’da gazın 2022 ilkbahar ve yazında geçici bir fiyat primi yönetmesiyle, ABD LNG’nin Asyalı müşterileri, kargolarını Avrupa’da satmak üzere yeniden yönlendirmeye karar verdi.

Doğal gaz piyasasının oynadığı başka önemli bir tuhaflık daha vardır. ABD şirketleri ile yapılan uzun vadeli teslimat sözleşmeleri için fiyatlandırma formülleri genellikle ABD fiyatlarını kullanır. Bu, uzun vadeli anlaşmaları olan Asyalı müşterilerin ABD’den daha ucuza satın alabilecekleri ve ardından denizdeki tanker gemilerini Avrupa’daki çok daha yüksek spot piyasa fiyatından kargo satmak üzere yeniden yönlendirebilecekleri anlamına geliyordu.

Rus boru hattı gazının ikamesi olarak LNG’ye artan bir güvene rağmen, Avrupa LNG ithalat kapasitesinin pazar entegrasyonu üzerinde bağlayıcı bir kısıtlama olmadığı ortaya çıktı. Avrupa ithalat terminalleri, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden önce bol miktarda boş kapasiteye sahipti ve mobil yüzer depolama yeniden gaz iletme ünitelerinin eklenmesi (addition of mobile floating storage regasification units) ile Avrupa, daha yüksek hacimlerde LNG ithalatını karşılamak için gerekli altyapıya sahip oldu.

Diğer yandan, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer gaz üreticileri kapasitelerinin sınırında ihracat yapıyor ve Avrupa ve Asya fiyatlarını uzun vadede tarihsel olarak normal seviyelere getirmek için küresel LNG ihracat kapasitesinin genişletilmesi gerekiyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde bu kapasiteler, zaten hızlı olan kazanımlardan sonra bile büyümeye devam edecek gibi görünüyor. Ülkedeki ilk LNG ihracat terminali 2016 yılında açıldı ve ardından daha birçokları geldi.

Amerika Birleşik Devletleri, Afrika, Orta Doğu ve başka yerlerde hâlihazırda yapım aşamasında olan büyük genişleme projelerinin, küresel LNG ihracat kapasitesini 2025 yılına kadar muhtemelen %14 artırması bekleniyor. Planlanan diğer projeler, ihracat kapasitesini yaklaşık 1 trilyon metreküpe, yani geçen yılın küresel gaz tüketiminin kabaca dörtte birine çıkarabilir.

Bununla birlikte, yeni terminaller inşa etmek için finansman sağlamak büyük engellerle karşılaşabilir. Şirketler, inşaat için banka finansmanı elde etmek için 15 ila 20 yıllık sözleşmelere ihtiyaç duyar. Terminaller genellikle 10 ila 15 milyar dolara mal olur ve tamamlanması iki ila dört yıl sürer. Uzun vadeli satış sözleşmeleri olmayan projeler için zaman çizelgeleri daha az kesindir ve bazıları asla inşa edilmeyebilir.

Nihayetinde, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer üreticiler için genişletilmiş LNG ihracat kapasitesi, bölgeler arasında dengelenmiş gerçek anlamda küresel gaz pazarları yaratmak için çok önemli olabilir. Gelişmiş ekonomiler, rüzgâr ve güneşten elde edilen hava durumuna bağlı yenilenebilir enerjiye bağımlılığını artırdıkça, enerji üretimi ihtiyaçlarını karşılamak için ek doğal gaz talebinin arttığı kritik dönemleri muhtemelen göreceklerdir. Küresel gaz piyasalarını entegre etmek ve gerekli altyapıyı oluşturmak, fiyatların daha büyük, daha entegre piyasalarda talep ve arz tepkilerini harekete geçirmesine olanak tanır. Bu, küresel enerji piyasalarını arz şoklarına karşı tamponlamaya yardımcı olur.

The post IMF: Doğal Gaz Piyasası Entegrasyonu Enerji Güvenliğini Arttırmaya Nasıl Yardımcı Olabilir? appeared first on Leges Akademi.

Mevcut borç tavanı müzakereleri büyük ölçüde bütçenin ihtiyari kısımlarını kısıtlamanın yollarını ilgilendirse de, ortaya çıkan borç ve bütçe açığı krizi ile başa çıkmaya yönelik herhangi bir ciddi teklif aynı zamanda en büyük zorunlu harcama programlarımızı da ele almalıdır: Sosyal Güvenlik (Social Security) ve Sağlık Yardımı/Sağlık Sigortası (Medicare). Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Kongresi Bütçe Ofisi (Congressional Budget Office-CBO) tahminlerine göre, bu iki program birlikte 2023 ila 2032 arasındaki bütçe açığı artışının yaklaşık %80’inden sorumlu olacaktır.

Hem Sosyal Güvenlik hem de geleneksel Sağlık Yardım (Bölüm A), “kullandıkça öde esasına” (pay-as-you-go basis) göre ücret vergileri ile finanse edilir. Yani cari ücret vergileri bugünün emeklilerini fonlamaktadır. Ödenek sürecinde her yıl ABD Kongresi tarafından oylanması gereken isteğe bağlı harcamaların aksine, Sosyal Güvenlik ve Sağlık Yardımı harcamaları mevcut yasaya göre zorunludur. Bütünüyle zorunlu harcama, mevcut ABD bütçesinin üçte ikisinden fazlasını temsil ediyor.

Yaşlanan ABD nüfusu ve emekli başına azalan işçi oranı (şu anda yalnızca 3’e 1), Sosyal Güvenlik ve Sağlık Yardımının finansman maliyetine katkıda bulundu. Mevcut yasaya göre, Sağlık Yardımı minvalindeki “Hastane Sigortası Fonu” (Medicare’s Hospital Insurance Trust Fund) 2031 yılına kadar, Sosyal Güvenlik minvalindeki “Yaşlılık, Hayat ve Sakatlık Sigortası (Old Age, Survivors, and Disability Insurance-OASDI) Fonu” ise 2033 yılına kadar iflas etmiş olacaktır. Reformlar olmadan, Sosyal Güvenlik yardımları genel olarak otomatik olarak %20 oranında azaltılacak ve Sağlık Yardımı hastane sigortası ödemeleri %11 oranında kesilecektir. Herhangi bir reform yapılmadığı takdirde, 2023 yılı Mütevelli Heyeti Raporu, OASDI ve Sağlık Yardımı için mevcut fon açığını kapatmak için %4,2’lik önemli bir bordro vergisi artışının gerekli olacağını göstermektedir.

Mütevelli Heyeti Raporunda sunulan vahim görünüm göz önüne alındığında, politika yapıcıların uzun vadeli istikrarlarını sağlamak için bu programlarda reform yapması gerekiyor. Aşağıda, Sosyal Güvenlik ve Sağlık Yardımında reform yapmak için son on yıldaki çeşitli önerileri kısaca gözden geçiriyoruz. Liste ayrıntılı değildir, ancak bu konuyu ölçülü ve iki taraflı bir yaklaşımla ele alma olasılığını göstermektedir.

Sosyal Güvenlik Reformları

2010 yılında Başkan Obama, açığı azaltmak için bir plan geliştirmek üzere Ulusal Mali Sorumluluk ve Reform Komisyonu’nu kurmuştu. İki partili komisyon, mali sürdürülebilirliğini sağlamak için Sosyal Güvenlik’te önemli değişiklikler öneren, o zamanki Senatörler Alan Simpson (R-WY) ve Erskine Bowles’ın (D-NC) adını taşıyan ve Simpson-Bowles planı olarak bilinen şeyi üretti. Plan hiçbir zaman yürürlüğe girmemiş olsa da, tavsiyelerinin birçoğu diğer tekliflerde bulunabilir ve bu nedenle tam olarak gözden geçirilmeye değerdir.

Simpson-Bowles, yüksek gelirliler için yardım artışını yavaşlatarak Sosyal Güvenliği daha ilerici hale getirirdi. Şu anda, faydalar, daha yüksek kazananların ömür boyu kazançlarından daha düşük kazananlara göre daha düşük bir pay aldığı üç parantezli bir sistem kullanılarak hesaplanmaktadır. Plan, 2017 yılından başlayarak kademeli olarak dört parantezli yenileme oranları yapısına geçecek ve daha yüksek kazananlar için ömür boyu faydaların payını daha da azaltacaktı.

Buna ek olarak, plan kademeli olarak emeklilik yaşını yükseltecekti. Mevcut yasaya göre, normal emeklilik yaşı 67’dir, ancak emekliler 62 gibi erken bir tarihte yardım almaya başlayabilirler. Simpson-Bowles, hem normal hem de erken emeklilik yaşlarını ortalama yaşam süresine endeksleyerek 2050’de normal emeklilik yaşını 68 yapacaktı.

Şu anda, tüm Sosyal Güvenlik yardımları, Kentsel Ücretliler ve Büro İşçileri için Tüketici Fiyat Endeksi (Consumer Price Index for Urban Wage Earners and Clerical Workers; CPI-W) kullanılarak enflasyona göre ayarlanmıştır. Plan, bunun yerine yaşam maliyeti ayarlamaları (cost-of-living adjustments; COLAs) için zincirleme Tüketici Fiyat Endeksi’ne geçecekti. Standart TÜFE, tüketicilerin mallar için daha ucuz ikame ürünlere geçme yeteneğini hesaba katmadığı için genellikle enflasyonu abartır, oysa zincirlenmiş TÜFE bu tüketim dinamiklerini daha iyi yakalar. Zincirleme TÜFE’ye geçiş, fayda artışını yavaşlatacak ve dolayısıyla programın toplam maliyetini azaltacaktır.

Gelir tarafında ise, plan maaş bordrosu vergi sınırını kademeli olarak yükseltecekti. Şu anda, 160.200 ABD dolarının üzerindeki ücretler ve maaşlar, Sosyal Güvenlik için ücret vergisine tabi değildir. Sonuç olarak, vergi kazanılan tüm ücretlerin yaklaşık %83’üne uygulanır. Simpson-Bowles, 2050 yılına kadar tüm ücretlerin %90’ının karşılanmasını sağlamak için üst sınırı yükseltecekti.

Senatör Bill Cassidy’nin (R-LA) daha yeni bir başka önerisi, 1,5 trilyon ABD doları borç alarak ve bunu Sosyal Güvenlik fonunu yenilemek için kullanılacak çeşitlendirilmiş bir yatırım fonuna koyarak Sosyal Güvenliği desteklemeye çalışacaktır. Cassidy, öneriyi, Başkan Bill Clinton’ın tröst fonunun bir kısmını hisse senetlerine yatırma önerisi ile Başkan George W. Bush’un Sosyal Güvenlik’i kısmen özelleştirme önerisi arasında bir köprü olarak nitelendiriyor. Ancak plan, İsveç ve Avustralya da dâhil olmak üzere birçok ülkede uygulanan başarılı emeklilik reformlarının önemli bir özelliği olan özel hesapları içermiyor. Yasa koyucular reformun bu umut verici yönü konusunda rehberlik için bu deneyimlere bakmalıdır.

Sağlık Yardımı/Sağlık Sigortası (Medicare) Reformları

Şu anda, geleneksel Sağlık Yardımı kapsamında hastalara hizmet veren hekimler, hizmetin kalitesinden ziyade sağladıkları hizmetin niceliğine göre tazmin edildiği bir hizmet başına ödeme sistemi kapsamında geri ödenmektedir. Bu, doktorların genellikle hastalarının sağlık sonuçlarını iyileştirmek için çok az şey yapan gereksiz tedaviler veya testler sunarak Sağlık Yardımının maliyetlerini artırmasına yol açar. Bunu reforme etmeye yönelik öneriler, doktorlara belirli tıbbi bölümler için sabit bir fiyata göre geri ödeme yapılan bir grup ödemeler sistemine geçişi içeriyordu. Sağlık Yardımı Hizmetleri Merkezi, 2016 yılında kalça ve diz replasmanları için böyle bir sistemi denemeye başladı ve diğer bakım türleri için daha fazla genişleme duyurdu, ancak daha geniş bir şekilde genişletilmesi maliyetlerin düşürülmesine yardımcı olabilir.

Alternatif olarak reformlar, ne kadar bakım sağlanırsa sağlansın doktorlara hasta başına belirli bir miktar ödendiği bir kişi başı ödeme sistemine geçerek daha da ileri gidebilir. Şu anda Medicare Advantage (Medicare Part C) bu şekilde çalışmaktadır. Medicare Advantage kapsamında alıcılar, çoğunlukla yönetilen çeşitli bakım planları arasından seçim yapar ve özel sigortacılar, Sağlık Yardımı aracılığıyla tıbbi giderleri karşılamak için sabit bir ödeme alırlar. Bu, doktorları hastalarına mümkün olan en verimli şekilde hizmet vermeye teşvik eder.

Diğer teklifler, yalnızca primlerin artırılmasını gerektirir. Medicare Kısım B (ayakta tedaviyi kapsar) primleri şu anda programın harcamalarının yalnızca yaklaşık %25’ini karşılamaktadır. ABD Kongresi Bütçe Ofisi, temel primin harcamaların %35’ini karşılayacak şekilde artırılmasının, açığı 2023 yılından 2032 yılına kadar 406 milyar dolar azaltacağını tahmin ediyor.

Benzer şekilde, maliyet paylaşımını yeniden düzenlemek, sağlık hizmetlerinin aşırı kullanımını azaltacak ve harcamaları azaltacaktır. Mevcut sistemde, Sağlık Yardımı hastaları bir hastaneye kabul edildiklerinde yüksek bir muafiyetle karşı karşıya kalırlar, ancak cepten yapılan harcamalar için herhangi bir üst sınır yoktur. Sonuç olarak, hastaların %90’ı sağlık harcaması açığı (medigap) olarak bilinen ek özel kapsama sahip oluyor. Bu planlar genellikle pahalıdır çünkü faturayı devlet karşılamaktadır ve yalnızca birkaç plan mevcuttur, bu da hastaların gereğinden fazla sağlık hizmeti tüketmesine neden olmaktadır. Sorumlu Federal Bütçe Komitesi, hastane dışı hizmetler için cepten bir üst sınır ve daha yüksek bir kesinti uygulayacak ve ilave teminat satın alma ihtiyacını azaltacak bir teklif sundu.

Medicare’de reform yapmak için daha iddialı planlardan biri, bir “premium (birincil/temel) destek” modeline geçiş yapmaktır. Böyle bir sistem, 2011’de Senatörler Ron Wyden (D-OR) ve Paul Ryan (R-WI) ve İki Partili Politika Merkezi (BPC) tarafından önerildi. Ryan-Wyden planı geleneksel Medicare planlarının, rekabetçi bir ihale sürecinde özel sigorta planlarıyla rekabet etmesine izin verecekti ve ardından hükümet, sigorta kapsamı satın almaları için yaşlılara kuponlar verecekti. Kuponların değeri, gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYİH) artı yüzde bir oranında artacaktı ve beklenti, özel sigorta şirketlerinin rekabet etmesine izin verilmesinin maliyetleri düşürmeye yardımcı olacağıydı. Maliyetleri daha da düşük tutmak için, BPC planı, yoksulluk seviyesinin %150’sinden fazlasını kazanan Medicare yararlanıcılarının, harcama büyüme sınırını aşarsa daha yüksek prim ödemelerini gerektirecekti.

Son olarak, Sağlık Yardımı/Medicare aracılığıyla satın alınan ilaçların fiyatını düşürmek için çok sayıda teklif sunuldu. Bu politikalardan bazıları ilaç sektöründeki yeniliklere fiilen zarar verebilirken (örneğin, Enflasyon Düşürme Yasası’nın belirli ilaçlar üzerindeki fiyat kontrolleri), daha mütevazı reformlar doktorları daha ucuz jenerik ilaçlar yazmaya teşvik edebilir. Medicare B kapsamında, doktorlar hastaları için ilaç satın alır ve ardından ilacın ortalama satış fiyatına (tüm indirimler ve indirimler düşüldükten sonra) artı ilaç maliyetinin %6’sına göre geri ödeme alır. Bu, doktorları daha büyük bir geri ödeme alacakları için daha pahalı, markalı ilaçları önermeye teşvik eder.

Sorumlu Federal Bütçe Komitesi’nden önerilen bir reform, “klinik olarak karşılaştırılabilir ilaç fiyatlandırması” (clinically comparable drug pricing) uygulayacak ve doktorlara klinik olarak benzer ilaç sınıfları için ağırlıklı ortalama satış fiyatına göre geri ödeme yapılacaktır. Bu, ağırlıklı ortalama satış fiyatının üzerinde bir ilacı satın almanın tüm ek maliyetlerine katlanacakları için, doktorların daha pahalı ilaçlar önerme teşvikini ortadan kaldıracaktır.

Sonuç

Politika yapıcılar aynı zamanda açıkları artırmaya devam eden savurgan ve verimsiz isteğe bağlı harcamalara odaklanmaya devam ederken, Sosyal Güvenlik ve Medicare’nin büyüyen açığımıza ve borç krizimize en çok katkıda bulunanlar olduğu gerçeğini gözden kaçırmamalıyız. Çok uzun bir süredir koridorun her iki tarafındaki politikacılar sorunu görmezden gelmeyi seçtiler. Ekonomimize yönelik riskler, yalnızca onları ele almak için beklediğimiz süre boyunca artmaya devam edecektir.

The post Amerika’nın “Borç ve Bütçe Açığı” Krizi ile Mücadele Sosyal Güvenlik ve Sağlık Yardımı/Sağlık Sigortası Reformu Gerektirir appeared first on Leges Akademi.

Gelir (bireysel) vergileri, emek üzerindeki vergiler ve tüketim vergileri (individual income taxes, payroll taxes, and consumption taxes) birçok ülkenin vergi gelirlerinin büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu vergiler bir araya geldiğinde hem ücretleri doğrudan vergilendirerek hem de tüketim için kullanılan ücretleri vergilendirerek emek üzerindeki vergi yükünü oluşturur. Emek üzerindeki bu vergi yükü, bir işverenin bir çalışanın toplam maliyeti ile çalışanın net harcanabilir geliri arasındaki farkı yansıtır.

Emek üzerindeki vergiler, gelir vergilerine ilave olarak genellikle ücretler üzerinden alınan sabit oranlı vergilerdir. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (Organisation for Economic Co-operation and Development; OECD) üyesi ülkelerin çoğunda, hem işveren hem de çalışan emek üzerindeki vergileri öder. Bu vergiler genellikle işsizlik sigortası, sağlık sigortası ve yaşlılık sigortası gibi belirli sosyal programları finanse eder. Emek üzerindeki vergiler tipik olarak işçiler ve onların işverenleri arasında bölünse de, ekonomistler genel olarak bordro vergisinin her iki tarafının da nihayetinde işçilere düştüğü konusunda hemfikirdir.

2022 yılında bekâr, ortalama ücretli işçiler ücretlerinin yaklaşık üçte birini vergi olarak ödediler. OECD ülkelerinin çoğunda ailelerin vergi yükü, çocukları aynı geliri elde etmeyen bekâr işçilere göre daha azdı.

Gelir Vergisi Sistemindeki Değişiklikler Emek Üzerindeki Vergi Yükünü Doğrudan Etkiler

Bazı ülkeler, son yirmi yılda gelir ve bordro vergilerinde önemli değişiklikler yaptı. 2000 yılında emek üzerindeki en yüksek vergi yüklerinden birine sahip OECD ülkelerinden biri olan Macaristan, %54,7’den %41,2’ye düşen vergi yükünde (tax wedge) en dikkate değer düşüşü yaşadı. Bu kısmen, gelir vergisi yükünü toplam işçilik maliyetlerine göre azaltan sabit bir gelir vergisi (flat tax on income) getirilmesinden kaynaklanmaktadır. Buna ek olarak, Macaristan emek üzerindeki vergilerini toplam işçilik maliyetlerine göre düşürdü. İsveç ve Litvanya da emek üzerindeki vergi yüklerini sırasıyla %7,7 ve %7,5 oranında önemli ölçüde azaltmışlardır.

Avrupa’da Vergi Yükleri (Ülkeden Ülkeye) Değişmektedir

Avrupa’da vergi yükü genel olarak yüksek olsa da nispeten geniş bir yelpaze vardır. Belçika %53 ile emek üzerindeki en yüksek vergi yüküne sahiptir (aynı zamanda tüm OECD ülkeleri arasında en yüksek olanıdır), onu sırasıyla %47,8 ve %47 ile Almanya ve Fransa izlemektedir. Bu arada, İsviçre %23,4 ile en düşük vergi yüküne sahiptir.

Avrupa ülkelerinin, genellikle daha düşük gelir vergileri yoluyla çocuklu aileler için bazı hedefli vergi indirimleri sağladığına dikkat etmek önemlidir. Almanya’da, ülkenin ortalama ücretini kazanan tek bir işçi %47,8’lik bir vergi yüküyle karşı karşıyadır. İki çocuklu ve bir yetişkin kazanan bir aile, %32,9 vergi yüküyle karşı karşıya kalacaktır. Türkiye ise, Avrupa’da aileleri bekâr işçilerden (ortalama ücret üzerinden) daha düşük oranda vergilendirmeyen tek ülkedir. Şili, Kosta Rika ve Meksika gibi diğer OECD ülkeleri de aileleri bekâr çalışanlardan daha düşük oranda vergilendirmemektedir.

Emeğin vergilendirilmesini daha verimli hale getirmek için politika yapıcılar, ülkelerinin vergi yükünü ve vergi yüklerinin kamu hizmetlerini (government services) nasıl finanse ettiğini anlamalıdır. Politika yapıcılar güçlü bir ekonomik toparlanmayı teşvik etmenin yollarını araştırırken bu özellikle önemli olacaktır.

The post Avrupa’da Emek Üzerindeki Vergi Yükü appeared first on Leges Akademi.

Tavsiye 1: Düzenleyici Sonuçların Ortak Standartları (Common Standards of Regulatory Outcomes)

Düzenleyiciler (regulators), IOSCO Amaçları ve İlkeleri ile Menkul Kıymetler Düzenlemelerine ilişkin IOSCO Hedefleri ve İlkeleri ve ilgili destekleyici IOSCO standartları, Tavsiyeleri ve iyi uygulamalarıyla (bundan sonra ‘IOSCO Standartları’ olarak anılır) tutarlı bir şekilde, kripto varlık alım satımını, diğer kripto varlık hizmetlerini ve kripto varlıkların ihraç edilmesini, pazarlanmasını ve satışını (yatırımlar dâhil) düzenlemek ve denetlemek amacıyla mevcut çerçeveleri veya Yeni Çerçeveleri kullanmalıdır. Düzenleyici yaklaşım, geleneksel finansal piyasalarda gerekli olanlarla aynı veya bunlarla tutarlı olan yatırımcı koruması ve piyasa bütünlüğü için düzenleyici sonuçlara ulaşmaya çalışmalıdır.

Tavsiye 2: Kurumsal Yönetişim (Organizational Governance)

Düzenleyiciler, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının veya onun bağlı kuruluşlarının (crypto-asset service providers; CASPs), yürütülen farklı faaliyetlerden kaynaklanan çıkar çatışmaları ve bir kripto varlık hizmet sağlayıcısı tarafından sağlanan hizmetler de dâhil olmak üzere, diğer şeylerin yanı sıra çıkar çatışmalarını ele alacak sistemler, politikalar ve prosedürler dâhil olmak üzere, faaliyetleri ile orantılı etkili kurumsal yönetişime ve organizasyonel düzenlemelere sahip olmasını şart koşmalıdır. Bu çatışmalar etkili bir şekilde tanımlanmalı, yönetilmeli ve hafifletilmelidir. Bir düzenleyici, belirli çatışmaların, etkili sistemler ve kontroller, kamuyu aydınlatma veya yasaklanmış eylemler dâhil olmak üzere etkili bir şekilde hafifletilemeyecek kadar şiddetli olup olmadığını ve bu Tavsiye Kararını ele almak için yasal ayrıştırma ve belirli faaliyet ve işlevlerin ayrı tescili ve düzenlenmesi gibi daha sağlam önlemler gerektirip gerektiremeyeceğini dikkate almalıdır.

Tavsiye 3: Rol, Kapasite ve İşlem Çatışmalarının Kamuya Açıklanması (Disclosure of Role, Capacity and Trading conflicts)

Düzenleyiciler, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının her zaman içinde hareket ettiği her rolü ve kapasiteyi doğru bir şekilde kamuya ifşa etmesini şart koşmalıdır. Bu açıklamalar, kripto varlık hizmet sağlayıcısının faaliyet gösterdiği ve hizmet sağladığı tüm yetki alanlarında kripto varlık hizmet sağlayıcısının müşterileri, olası müşterileri, genel halk ve düzenleyiciler ile ilgili olarak sade, özlü ve teknik olmayan bir dille yapılmalıdır. İlgili kamuyu aydınlatma açıklamaları, potansiyel bir müşteriyle hizmet sağlamak üzere bir anlaşma yapılmadan önce ve bundan sonraki herhangi bir noktada bu tür bir pozisyon değiştiğinde (örneğin, kripto varlık hizmet sağlayıcısı yeni veya farklı bir rol veya kapasite üstlenirse ve ne zaman üstlenirse) yapılmalıdır.

Tavsiye 4: Müşteri Emirlerinin İşlenmesi (Client Order Handling)

Düzenleyiciler, aracı olarak hareket ederken tüm müşteri siparişlerini adil ve eşit bir şekilde işlemek için bir kripto varlık hizmet sağlayıcısına ihtiyaç duymalıdır. Düzenleyiciler, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının müşteri emirlerinin adil ve süratli bir şekilde yerine getirilmesini sağlayacak sistemlere, politikalara ve prosedürlere ve önden giden (front running) müşteri emirlerine ilişkin kısıtlamalara sahip olmasını şart koşmalıdır. Düzenleyiciler, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının bu sistemleri, politikaları ve prosedürleri ilgili olduğu şekilde müşterilere ve olası müşterilere kamuya ifşa etmesini şart koşmalıdır. Emirler derhal ele alınmalı ve doğru bir şekilde kaydedilmelidir.

Tavsiye 5: Piyasadaki İşlem Koşulları (Market Operation Requirements)

Düzenleyiciler, bir piyasayı işleten veya aracı olarak hareket eden (bir müşteri adına doğrudan veya dolaylı olarak) bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının, düzenleyiciler ile aynı veya geleneksel finansal piyasalarda gerekli olanlarla tutarlı benzer düzenleyici sonuçlara ulaşan bir biçim ve şekilde alım satım (işlem) öncesi ve sonrası açıklamalar sağlamasını şart koşmalıdır.

Tavsiye 6: Alım Satıma (İşlemlere) Kabul (Admission to Trading)

Düzenleyiciler, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının kripto varlıklarını kendi piyasasında kote etme/alım satıma kabul etme ve kripto varlıklarını alım satımdan çıkarma standartlarını (sistemler, politikalar ve prosedürler dâhil) oluşturmasını, sürdürmesini ve kamuya uygun şekilde açıklamasını şart koşmalıdır. Bu standartlar, bu tür tespitlerin yapılması için maddi ve usule ilişkin standartları içermelidir.

Tavsiye 7: Birincil Piyasa Çatışmalarının Yönetimi (Management of Primary Markets Conflicts)

Düzenleyiciler, kripto varlıkların ihraç edilmesi, alım satımı ve kote edilmesi ile ilgili çıkar çatışmalarını yönetmek ve azaltmak için bir kripto varlık hizmet sağlayıcısına ihtiyaç duymalıdır. Bu, uygun kamuyu aydınlatma yükümlülüklerini içermelidir ve bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının kote edilmesinin ve/veya kendi tescilli kripto varlıklarının veya kripto varlık hizmet sağlayıcısının veya bağlı bir kuruluşun maddi menfaatinin olabileceği herhangi bir kripto varlığın alım satımını kolaylaştırmasının yasaklanmasını gerektirebilir.

Tavsiye 8: Dolandırıcılık ve Piyasayı Kötüye Kullanma (Fraud and Market Abuse)

Düzenleyiciler, hâlihazırda mevcut düzenleyici çerçeveler tarafından kapsanmadıklarını dikkate alarak, kripto varlık piyasalarında dolandırıcılık ve piyasa kötüye kullanımı içeren suçlara karşı yaptırım önlemleri almalıdır. Bu suçlar, piyasa manipülasyonu, içeriden bilgi ticareti ve içeriden bilgilerin yasa dışı kamuya ifşası ile kara para aklama/terörün finansmanı; yanlış ve yanıltıcı beyanlarda bulunulması ve fonların kötüye kullanılması gibi ilgili tüm hileli ve suiistimal edici uygulamaları kapsamalıdır.

Tavsiye 9: Piyasa Gözetimi (Market Surveillance)

Piyasa suiistimali risklerinin etkili bir şekilde azaltılabilmesi için, düzenleyicilerin her bir kripto varlık hizmet sağlayıcısı için geçerli olan piyasa gözetim koşullarına sahip olması gerekir.

Tavsiye 10: Kamuya Açık Olmayan Önemli Bilgilerin Yönetimi (Management of Material Non-Public Information)

Düzenleyiciler, bir kripto varlığın, platformda işlem (alım satım) için kabul edilip edilmeyeceğine veya kote edilip edilmeyeceğine ve müşteri siparişleri, alım satım gerçekleştirme ve kişisel olarak tanımlayıcı bilgiler dâhil olmak üzere, kamuya açık olmayan önemli bilgilerin yönetimine ilişkin sistemler, politikalar ve prosedürler oluşturmak için bir kripto varlık hizmet sağlayıcısına ihtiyaç duymalıdır.

Tavsiye 11: Güçlendirilmiş Düzenleyici İşbirliği (Enhanced Regulatory Cooperation)

Düzenleyiciler, kripto varlık ihracının, alım satımının ve diğer faaliyetlerin sınır ötesi doğasının farkında olarak, bu tür faaliyetler ile ilgili olarak diğer yetki alanlarındaki düzenleyiciler ve ilgili makamlarla bilgi paylaşma ve işbirliği yapma becerisine sahip olmalıdır. Bu, mevcut işbirliği düzenlemelerine ve/veya diğer yetki alanlarındaki düzenleyiciler ve ilgili makamlarla ilişki kurmak için diğer mekanizmalara sahip olmayı içerir. Bunlar, düzenlenmiş kripto varlık hizmet sağlayıcılarının yetkilendirmesini ve devam eden denetimini kapsamalı ve icra soruşturmaları ve ilgili işlemlerde geniş yardım sağlamalıdır.

Tavsiye 12: Kapsayıcı Saklama Tavsiyesi (Overarching Custody Recommendation)

Düzenleyiciler, Müşteri Varlıklarını tutan veya koruyan kripto varlık hizmet sağlayıcılarını kapsayan mevcut çerçevelerin veya Yeni Çerçevelerin uygulanmasını düşünürken Müşteri Varlıklarının Korunmasına İlişkin IOSCO Tavsiyelerini uygulamalıdır.

Tavsiye 13: Müşteri Paralarının ve Varlıklarının Ayrıştırılması ve İşlenmesi (Segregation and Handling of Client Monies and Assets)

Düzenleyici makamlar, Müşteri Varlıklarını güvene almak veya başka bir şekilde kripto varlık hizmet sağlayıcısının özel varlıklarından ayırmak için bir kripto varlık hizmet sağlayıcısına ihtiyaç duymalıdır.

Tavsiye 14: Gözetim ve Saklama Anlaşmalarının Kamuya Açıklanması (Disclosure of Custody and Safekeeping Arrangements)

Düzenleyiciler, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının ilgili olduğu şekilde müşterilere açık, özlü ve teknik olmayan bir dille şunları açıklamasını şart koşmalıdır:

1. Müşteri Varlıklarının nasıl tutulduğu ve bu varlıkların ve/veya özel anahtarlarının korunmasına yönelik düzenlemeler;
2. (Varsa) bağımsız bir vasi, alt vasi veya ilişkili taraf vasisinin kullanımı;

• Müşteri Varlıklarının çok amaçlı müşteri hesaplarında ne ölçüde bir araya getirildiği veya havuzda toplandığı, bireysel müşterilerin birleştirilmiş veya toplanmış varlıklar ile ilgili hakları ve herhangi bir birleştirme veya toplanma/havuzlama faaliyetlerinden kaynaklanan kayıp riskleri;

1. Zincirler arası bir köprü gibi doğrudan veya dolaylı olarak, kripto varlık hizmet sağlayıcısının Müşteri Varlıklarını işlemesinden veya taşımasından kaynaklanan riskler ve
2. Bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının Müşteri Varlıklarının ve özel anahtarların kullanımına ilişkin yükümlülükleri ve sorumlulukları, bunların iadesine ilişkin koşullar ve ilgili riskler hakkında tam ve doğru bilgi.

Tavsiye 15: Müşteri Varlık Mutabakatı ve Bağımsız Güvence (Client Asset Reconciliation and Independent Assurance)

Düzenleyici makamlar, uygun bağımsız güvenceye tabi Müşteri Varlıklarının düzenli ve sık mutabakatlarını yürütmek için bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının sistemlere, politikalara ve prosedürlere sahip olmasını şart koşmalıdır.

Tavsiye 16: Müşteri Paralarının ve Varlıklarının Güvence Altına Alınması (Securing client money and assets)

Düzenleyici makamlar, Müşteri Varlıklarının kaybolması, çalınması veya erişilemezliği riskini azaltmak için bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının uygun sistemler, politikalar ve prosedürler benimsemesini şart koşmalıdır.

Tavsiye 17: Operasyonel ve Teknolojik Risklerin Yönetimi ve Kamuya Açıklanması (Management and disclosure of Operational and Technological Risks)

Düzenleyiciler, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının IOSCO’nun Tavsiyeleri ve Standartları uyarınca operasyonel ve teknolojik risk ve dayanıklılık ile ilgili koşullara uymasını şart koşmalıdır. Düzenleyiciler, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının operasyonel ve teknolojik risklerin tüm maddi kaynaklarını açık, özlü ve teknik olmayan bir şekilde kamuya ifşa etmesini ve bu tür riskleri yönetmek ve azaltmak için uygun risk yönetimi çerçevelerine (örneğin insanlar, süreçler, sistemler ve kontroller) sahip olmasını şart koşmalıdır.

Tavsiye 18: Perakende Müşteri Uygunluğu ve Kamuyu Aydınlatma (Retail Client Appropriateness and Disclosure)

Düzenleyiciler, perakende müşterilerle etkileşimler ve işlemler ile ilgili olarak IOSCO’nun Standartları ile tutarlı bir şekilde çalışmak için bir kripto varlık hizmet sağlayıcısına ihtiyaç duymalıdır. Düzenleyiciler, bir kripto varlık hizmet sağlayıcısının yeni müşterilerin işe alınması ile ilgili olarak ve mevcut müşterilere devam eden hizmetlerinin bir parçası olarak yeterli sistemleri, politikaları ve prosedürleri ve kamuyu aydınlatma açıklamaları uygulamasını zorunlu tutmalıdır. Bu, her perakende müşteriye sunulan belirli kripto varlık ürünlerinin ve hizmetlerinin uygunluğunu ve/veya uygunluğunu değerlendirmeyi içermelidir.

[1] ‘Uluslararası Menkul Kıymetler Komisyonları Örgütü’nün “Kripto ve Dijital Varlık Önerileri” başlıklı İstişare Raporu için bkz. < https://www.iosco.org/library/pubdocs/pdf/IOSCOPD734.pdf > erişim tarihi 23 Mayıs 2023 [Bu derlemede yer alan görüşler Uluslararası Menkul Kıymetler Komisyonları Örgütü’ne (International Organization of Securities Commissions-IOSCO) ait olup derleyenin çalıştığı kurumu bağlamaz, derleyenin çalıştığı kurum veya göreviyle ilişki kurulmak suretiyle kullanılamaz. Derlemedeki tüm hatalar, kusurlar, noksanlıklar ve eksiklikler derleyene aittir.]

The post Uluslararası Menkul Kıymet Komisyonları Örgütü’nün (IOSCO) 23 Mayıs 2023 Günü Kamuya Duyurulan “Kripto ve Dijital Varlık Piyasaları (Crypto and Digital Asset Markets)” İçin Politika Önerileri Derleyen: Yavuz Akbulak-SPK Başuzmanı appeared first on Leges Akademi.

Anılan çalışmada, Terra blok zincirinden alınan ayrıntılı verileri ve (blok) zincir üstü merkezi borsalardan (on-chain centralized exchanges; CEX) alınan alım satım verileri kullanılarak, Terra’daki iflasın birden çok zincir ve varlıkta gerçekleştiği gösteriliyor. Çalışmadaki analiz, bunun tek bir varlık tarafından hedeflenen piyasa manipülasyonunun sonucu olmadığını, daha çok sistemin sürdürülebilirliğine ilişkin artan endişelerden kaynaklandığını gösteriyor.

Çöküşün merkezinde Terra’nın algoritmik sabitcoin’i UST ve blok zinciri tabanlı ödünç alma ve verme protokolü Anchor vardı. UST, ilk gerçek kripto yerli sabitcoin olarak pazarlanmış olup, Terra ağının ayırt edici bir özelliği idi. Örneğin hazine gibi zincir dışı likit varlıklar tarafından desteklenen Tether veya Circle gibi diğer büyük sabitcoin’lerin aksine, UST zincir dışı teminatla değil, bir birim UST’nin 1 Amerika Birleşik Devletleri (ABD) doları değerinde değiş tokuşuna izin veren akıllı bir sözleşme ile destekleniyordu ve bunun tersi de geçerliydi. Ekonomik açıdan UST, LUNA tarafından desteklenen 1 ABD doları nominal değere sahip sonsuz vadeli dönüştürülebilir borç gibiydi.

UST’nin benimsenmesini teşvik etmek için Anchor protokolü, UST mudilerine %19,5’lik çok yüksek bir getiri sunarak önemli tutarlarda mevduat akışı sağladı ve UST ihracında büyük bir artışa yol açtı. Söz konusu çalışmada, Anchor’daki hem mevduat hem de borç verme oranlarının büyük ölçüde sübvanse edildiği de gösteriliyor. Yeni çıkarılan UST, Anchor mevduatının faizini ödemek ve diğer faaliyetleri finanse etmek için kullanıldı. Bununla birlikte, mevduat hacmi hızla arttıkça, gereken sübvansiyon seviyesi giderek daha sürdürülemez hale geldi. Nisan 2022’ye kadar günlük sübvansiyon seviyesi 6 milyon dolara ulaştı ve Terra topluluğunu 01 Mayıs 2022 tarihinden başlayarak %19,5’lik faiz oranını kademeli olarak daha sürdürülebilir ve piyasa odaklı bir seviyeye düşürme teklifini geçirmeye sevk etti.

Bu gelişmelerle emsal olmak üzere, azalan ağ temellerinin ek belirtileri vardı. İlk olarak, 05 Nisan 2022 tarihinde 119,18 ABD doları olan zirve değerinin ardından, LUNA’nın değeri, kripto para birimlerinin değerindeki genel düşüş ile bağlantılı olarak bir düşüş yaşadı ve böylece UST’ye kıyasla LUNA’nın göreli piyasa değeri azaldı. İkincisi, Nisan 2022’nin ikinci yarısında Anchor’a giriş oranında önemli bir düşüş ve çıkış oranında bir artış oldu.

İflasın ilk işaretleri, 07 Mayıs 2022 tarihinde iki büyük adresin 375M UST’yi Anchor’dan çekmesiyle ortaya çıktı. Blok zinciri teknolojisi, yatırımcıların birbirlerinin eylemlerini yakından izlemesini sağlamış ve iflasın hızını artırmıştır. Bununla birlikte, sistemin karmaşıklığı, daha az bilgili ve daha fakir bireyleri bilgi açısından daha büyük dezavantajlara sokmaktadır. Mezkûr çalışmada, daha varlıklı ve daha bilgili yatırımcıların ilk harekete geçenler olduğu ve çok daha küçük kayıplar yaşadıkları gösteriliyor. Daha fakir ve daha az bilgili yatırımcılar sadece daha sonra kaçıp daha büyük kayıplar yaşamakla kalmadılar, aynı zamanda önemli bir kısmı ‘düşüşten satın almayı’ (buy the dip) umarak bu iflası/çöküşü satın almaya çalıştılar.

UST sabitleme tasarımı, kullanıcıların UST’yi doğrudan satarak veya UST’yi LUNA ile değiştirerek ve ardından LUNA’yı piyasa fiyatından satarak UST’den çıkmalarına da izin vermiştir. Kullanıcılar UST’yi LUNA ile değiştirdikçe, LUNA’nın fiyatı hızla düşerek artan sulanma etkisine yol açmış, bu da LUNA’nın fiyatını daha da düşürerek sadece üç gün içinde LUNA arzının 1 milyardan 6 trilyona çıktığı ve LUNA fiyatının 80 dolardan neredeyse sıfıra düştüğü dramatik bir ‘ölüm sarmalı’ (death spiral) ile sonuçlanmıştır. İlginç bir şekilde, FTX borsasına yakından bağlı bir kripto para alım satım şirketi olan Alameda Research’ün, Anchor mevduat sahipleri arasında en büyük tutarda UST-LUNA takasını gerçekleştirdiği görülüyor. Takas ücretleri ve LUNA’nın borsalardaki uygulama fiyatına ilişkin belirsizlik, diğer Anchor mevduat sahiplerini yerel takas sözleşmesini bir çıkış stratejisi olarak kullanmaktan caydırmış görünüyor.

Çalışmadan elde edilen sonuçlar, gözlemlenebilirlik ve blok zincirine ücretsiz erişimin, bilgileri işleme ve yorumlama yeteneklerinde önemli farklılıklar olması durumunda, yatırımcılar için tek başına oyun alanını eşitlemediğini göstermektedir. Ayrıca, özellikle Terra-Luna gibi karmaşık sistemler için şeffaflığın sınırlandırılmasına dikkat çekiyorlar. Anchor protokolüne yapılan sübvansiyonlar Terra blok zincirine kaydedilmiş olup, prensip olarak tüm yatırımcılar tarafından gözlemlenebilirdi. Ancak, özellikle küçük yatırımcıların UST taleplerinin istikrarsız doğasını ve UST dönüşümünün LUNA fiyatı üzerindeki olası etkisini ne ölçüde anladıkları belli değildir. Sosyal medya ve diğer kanallarda sistemde oluşan riskleri agresif bir şekilde hafife alan Terra çalışanları, muhtemelen sistemin güvenliğine dair yanlış inanca katkıda bulunmuştur. En sonunda, merkezi olmayan finans ekosisteminin sürdürülebilirliği, yatırımcıların bilinçli kararlar verme ile projeleri ve destekçilerini eylemlerinden sorumlu tutma becerisine bağlı olacaktır.

The post Terra Luna İflasının / Çöküşünün Anatomisi appeared first on Leges Akademi.

Herkese günaydın. Beni konuşmaya davet ettiğiniz için teşekkür ederim. Burada olmak bir zevktir. Bu fırsatı, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ekonomisi, kredi koşulları ve para politikası hakkındaki görüşlerimi sizinle paylaşmak için kullanmak istiyorum.

Başlamadan önce, bugün ifade edeceğim görüşlerin bana ait olduğunu ve Federal Rezerv Sistemindeki meslektaşlarımın görüşleri olmadığını hatırlatmama izin verin.

Toplam Ekonomik Faaliyet

Bankacılık sektörü stresi, jeopolitik istikrarsızlık ve pandemi sonrasında artan belirsizliğe rağmen, ekonominin ikinci çeyrekte büyümesini bekliyorum. Ancak büyüme hızı, reel gayrisafi yurtiçi hâsılanın [GSYİH (gross domestic product-GDP)] yıllık %1,1 oranında arttığı ilk çeyrekte gözlemlediğimizden daha yavaş olacaktır. Beklentim, temel olarak son aylarda zayıflayan harcamaları gösteren verilere ve Michigan Üniversitesi Tüketici Anketlerinin ilk tahminiyle ölçülen, Nisan ayında tüketici duyarlılığında büyük bir düşüş de dâhil olmak üzere, harcamaları ılımlılaştıran diğer verilere dayanıyor. ABD ekonomisi için temel durum tahminim bir durgunluk olmasa da, devam eden sıkı finansal koşullar, düşük tüketici duyarlılığı ve pandeminin başlamasından sonra oluşan hanehalkı tasarruflarındaki düşüş nedeniyle harcamaların ve GSYİH büyümesinin 2023’ün geri kalanında oldukça yavaş kalmasını bekliyorum. Ayrıca, aşağı yönlü riskler olduğunu da kabul ediyorum, bunların arasında bankaların borç verme konusundaki kısıtlama derecesi ve belirsizliğin ekonomik aktivite üzerinde beklediğimden daha fazla baskı oluşturması olasılığı da vardır.

İşgücü Piyasası

GSYİH büyümesi yavaşlasa bile, istihdam artmaya devam etti ve mevcut işgücü piyasası, ABD işçilerinin on yıllardır deneyimlediği en güçlü piyasalardan biridir. Ekonomi Nisan’da 253 bin iş yarattı ve işsizlik oranı %3,4 ile 1969 yılından bu yana en düşük seviye oldu. İstihdam yaratma, sıkılaşan mali koşullara karşı oldukça dirençli oldu. İşverenler bu yıl ayda ortalama 280 bin iş ekledi. Bu, 2022’nin ikinci yarısında oluşturulan aylık 350 binden daha düşük, ancak yine de sağlamdır. Sıkı işgücü piyasası, işçiler için ücretleri ve diğer tazminatları artırdı. Ücret artışı, %2’lik enflasyon ve verimlilik artışındaki mevcut eğilimlerle tutarlı olan hızın üzerinde ilerlemeye devam etti. Ücret artışları, fiyat istikrarı ile uyumlu olduğu sürece memnuniyetle karşılanır. Mart 2023’te sona eren 12 aylık dönemde, özel sektör çalışanları için toplam saatlik ücret için istihdam maliyeti endeksi (employment cost index-ECI), geçen Haziran ayındaki %5,5’lik zirvesinden sadece biraz düşerek %4,8 arttı.

Beklentim, yavaşlayan ekonominin yakında iş büyümesini azaltmaya başlayacağı ve işgücü arzı ile işgücü talebinin daha iyi bir dengeye gelmesi. İşsizlik oranı, hala büyüyen bir ekonomi ile tutarlı seviyelere kademeli olarak yükselebilir. Açık pozisyonlar ve işçilerin gönüllü işten ayrılmalarına ilişkin veriler, işgücü talebinin bir miktar rahatladığını gösteriyor ve bu, ortalama saatlik ücret artışındaki ılımlı bir düşüşe de yansıdı: Kasım ayındaki 12 aylık %5’ten, Nisan ayında %4,4’e.

Enflasyon

Şimdi enflasyon görünümüne dönelim. Enflasyon geçen yazdan bu yana önemli ölçüde düşmüş olsa da hala çok yüksek ve bazı önlemlere göre ilerleme yavaşlıyor. Geçen Haziran ayında %7 ile 12 aylık zirve yapan kişisel tüketim harcamaları (personal consumption expenditures-PCE) enflasyonu, Mart ayında %4,2’ye geriledi ve Şubat ayındaki %5,1’den geriledi. Bu, enerji fiyatlarındaki önemli düşüşleri ve gıda enflasyonundaki büyük yavaşlamayı yansıtıyor. Daha ucuz enerji ve gıda fiyat artışlarındaki yavaşlama, gelirlerinin büyük bir kısmını bu kalemlere harcayan düşük ve orta gelirli haneler için iyi haberdir.

Ancak enerji ve gıda dışında, enflasyondaki ilerleme zorlu olmaya devam ediyor. Diğer mal ve hizmet fiyatlarına göre daha oynak olma eğiliminde olan bu fiyatların dışarıda bırakılması, geriye “çekirdek” enflasyon dediğimiz şeyi bırakır ve bu ölçüm, enflasyondaki daha uzun süreli hareketleri ayırt etmek için yararlı bir kılavuzdur. Çekirdek kişisel tüketim harcamaları enflasyonu, Şubat 2022’deki %5,4’lük zirveden Mart ayında %4,6 oldu. Henüz Nisan ayı için kişisel tüketim harcamaları enflasyonu hakkında bir raporumuz olmasa da, tüketici fiyat endeksinin [TÜFE (consumer price index-CPI)] temel bileşeni olan başka bir enflasyon ölçüsü, Nisan ayında biraz daha fazla gelişme gösterdi. Çekirdek enflasyona daha yakından bakıldığında, onu üç kısma ayırmak istiyorum: temel mal enflasyonu; hizmet olarak sınıflandırılan konut ve barınma dışı hizmetler. Temel mal enflasyonu, tedarik zinciri darboğazları hafifledikçe 2022’nin ikinci yarısında keskin bir şekilde düştü, ancak son zamanlarda %2,6 civarında istikrar kazandı. Sahibinin oturduğu konutların kira ve muadillerini içeren konut hizmetleri enflasyonu 12 aylık bazda %8,2 oldu. Enflasyonun büyük bir kısmını konut oluşturuyor ve yeni kira kontratlarındaki kira artışları son bir yılda oldukça düşerken, kiralardaki bu yumuşamanın 12 aylık değişimlere yansıması biraz zaman alacaktır. Ve son olarak, hizmetlerin en büyük bileşeni olan konut dışı hizmetlerde enflasyon %4,5 civarında inatla yüksek ve henüz önemli bir düşüş belirtisi göstermiyor.

Bankacılık Sektöründe Son Dönem Stresi

Genel olarak, ABD bankacılık sistemi sağlam ve dayanıklıdır ve hane halklarına ve işletmelere kredi sağlamadaki önemli rolünü oynamaya devam edeceğinden eminim. Bununla birlikte, son zamanlardaki stres olaylarının bazı bankaların kredi standartlarını daha da sıkılaştırmasına yol açacağını beklemek mantıklıdır. Kanıt şu ki, şimdiye kadar, Federal Rezerv faiz oranlarını artırmaya başladığından bu yana geçen yıl önemli ölçüde sıkılaşmış olan borç verme koşullarında yalnızca ılımlı bir artan sıkılaşma oldu. Federal Rezerv tarafından Nisan ayında yapılan bir ankette, kredi görevlileri, Ocak anketinde sıkılaşan %44,8’e karşılık, bankaların %46’sının daha büyük firmalara ticari ve sınai krediler için kredi şartlarını önceki üç ayda sıkılaştırdığını bildirdi. Nisan araştırması sıkılaştırma bildiren bankaların payındaki artış, küçük firmalara verilen ticari ve endüstriyel krediler için biraz daha büyük olsa da benzerdi. Bu noktada, faiz oranlarındaki devam eden artışların ardından bu sıkılaştırmanın ne kadarının hâlihazırda trendde olduğunu söylemek zor ve aynı şekilde orta ölçekli bankalardaki stresin önümüzdeki yılsonunda kredileri ne kadar azaltacağını söylemek de zordur. Ayrıca, hanehalkı harcamaları ve iş yatırımları üzerindeki etkinin büyüklüğü hakkında önemli bir belirsizlik var ve bu da belirsizlik ekonomik görünüm tahminlerini zorlaştırıyor.

Sigorta Sektörünün Direnci

Bugün burada toplandığınız göz önüne alındığında, kapanıştan önce sigorta sektörü hakkında bir iki kelime etmezsem ihmal etmiş olurum. Sigorta sektörü, son stresler nedeniyle iyi performans gösterdi. 2022 yılında mülk ve kaza sigortası şirketlerinin karlılığı doğal afetler ve enflasyon nedeniyle azalmış olsa da, bir dizi makul stres olayı düşünüldüğünde sektörün sermayesi güçlü görünüyor. Hayat sigortacıları için, faiz oranlarındaki son artış, daha yüksek yatırım getirilerini destekleyen, ancak aynı zamanda bazı poliçe sahipleri tarafından erken çekilme gibi riskler oluşturan, çoğunlukla memnuniyetle karşılanan bir gelişme olmuştur. Hayat sigortası sektörünün kapitalizasyonu güçlü olmaya devam ederken, reasürans kullanımı sürekli izlemeye değer. Bununla birlikte, para politikasına döneyim.

Para Politikasına İlişkin Hususlar

Öyleyse, para politikasının ileriye dönük uygun duruşunu düşünürken önümüzdeki haftalarda hangi faktörleri dikkate alacağım? Önümüzdeki birkaç hafta boyunca, Mayıs ayı istihdam raporu ve Mayıs ayı TÜFE enflasyonu raporu da dâhil olmak üzere, Nisan ve Mayıs ayları için ekonomik aktivite hakkında önemli miktarda veri alacağız. Para politikası ileriye dönük olmalıdır. Uzun vadeli enflasyon beklentileri %2 olan enflasyon hedefimize iyi bir şekilde bağlanacak şekilde yapılmalıdır. Yeni veriler geldikçe ekonominin temel yapısı hakkında sürekli öğrenmeye izin vermek için para politikası da verilere bağımlı olmalıdır. Para politikası oluşturmanın bu ilkeleri, özellikle de şimdi olduğu gibi belirsizlik seviyesi yüksek olduğunda her zaman değerlidir.

ABD Kongresi tarafından Federal Rezerv’e verilen ikili görev beni yönlendiriyor: fiyat istikrarı ve maksimum istihdam. Bir yandan enflasyon çok yüksek ve onu düşürme konusunda henüz yeterli ilerleme kaydedemedik. Öte yandan, GSYİH bu yıl önemli ölçüde yavaşladı ve işgücü piyasasında şimdiye kadar etkisi hafiflemiş olsa da, faiz oranlarının biraz üzerinde olduğundan bir yıl öncesine göre 5 puan daha yüksek olan faiz oranlarının etkilerini talep açıkça hissetmeye başladı. Tarih, para politikasının uzun ve değişken gecikmelerle çalıştığını ve talebin yüksek faiz oranlarının tam etkisini hissetmesi için bir yılın yeterince uzun bir dönem olmadığını gösteriyor. Düşünceme ağırlık veren bir başka faktör de, daha önce bahsettiğim daha sıkı kredi verme standartları konusundaki belirsizliktir.

Teşekkür ederim.

The post ABD Fed Guvernörü Philip N. Jefferson Tarafından Uluslararası Sigorta Forumu’nda Yapılan “Amerika Birleşik Devletleri’nin Ekonomik Görünümü ve Para Politikasına İlişkin Düşünceler” Konulu Konuşma appeared first on Leges Akademi.

Şirket grupları, şirketler manzarasının önemli bir gerçeğidir. Hemen hemen her büyük firma bir grup olarak, yani bir ‘ana’ şirketin ortak kontrolü altında resmi olarak bağımsız şirketlerden oluşan bir ağ olarak örgütlenmiştir. Dünya çapında önemli sayıda şirket grubu, azınlık pay sahipli gruplardır (minority co-owned groups; MCOGs), yani bunlar borsada işlem gören bir veya daha fazla bağlı ortaklığa sahip gruplardır.

Azınlık pay sahipli grupların azınlık hissedarları için önemli riskler içerdiği iyi bilinmektedir. Tam olarak sahip olunan gruplar [wholly owned groups (yani, yalnızca ana şirket düzeyinde mevcut olan azınlık hissedarlara sahip gruplar)] ve çok bölümlü tek kuruluşlu firma (multidivisional single-entity firm) gibi daha basit kurumsal yapılara göre kontrol edenlerin tünel oluşturmasını kolaylaştırırlar.

Kontrol edenler (i) firmalarını azınlık pay sahipli gruplar olarak yapılandırarak, grup içi işlemler gibi çelişkili işlemler rutin ticari işlemler haline gelme eğiliminde olduğundan, kontrol edenler sık sık grup içi işlemlere (intragroup transactions; IGTs) -gruplar halinde ana tünelleme tekniği (chief tunneling technique)- girebilir ve azınlık hissedarları üzerindeki olumsuz etkilerini daha kolay gizleyebilirler; (ii) grup üyeleri arasında hiçbir değiş tokuşu içermeyen anlaşılması/yakalanması zor (ve polis kuvveti gibi zor) işlemsel olmayan teknikler yoluyla ortak kurumsal değeri çekme seçeneği kazanırlar [örneğin, azınlık payların katıldığı bir bağlı ortaklığı karlı bir iş fırsatından vazgeçmeye veya daha büyük bir hisseye sahip oldukları diğer grup üyeleri üzerinde sırasıyla olumsuz veya olumlu yayılma etkileri olan zarar yaratan bir projeye yatırım yapmaya teşvik edebilirler].

Emin olmak için, azınlık hissedarları azınlık hisseleri için ödedikleri fiyata tünel açma risklerini doğru bir şekilde indirgedikleri sürece, kontrol edenlerin azınlık pay sahipli grup yapısı lehine seçimlerinin dağıtımla ilgili sonuçları olması beklenmemelidir. Ancak tünellemenin sosyal maliyetleri vardır. Etkin olmayan bir şekilde denetlendiği yerlerde (genellikle) de yasa dışı olduğu için, toplumun bakış açısından saf bir kayıp olan maliyetler (hem doğrudan hem de dolaylı) yaratan tünelleme gizlenmeli veya maskelenmelidir. Ayrıca, yaygın tünelleme özsermaye piyasalarında ters seçime yol açabilir: müstakbel yatırımcılardan çalmama niyetlerini inandırıcı bir şekilde gösteremeyen dürüst girişimciler, şirketlerini halka açtıklarında bir tünel indiriminden kaçınamazlar, bunun sonucunda da bazı firmalar pozitif net bugünkü değer projelerinden ve/veya borsada kote edilmekten vazgeçecektir.

‘Theortical Inquiries in Law’ın kontrol eden hissedarlar ve kontrol geliştirme mekanizmalarına ilişkin özel sayısında çıkacak olan bir makalede, azınlık pay sahipli grupların değer artırma gerekçeleri de olabileceği, yani bu grupların varlıklarının, yalnızca kontrol edenlerin daha büyük miktarlarda maddi özel fayda elde etme niyetiyle değil, aynı zamanda tüm hissedarlar için değer yaratma hedefiyle tutarlı şekillerde de açıklanabileceği gösterilerek, azınlık pay sahipli grupların tünelleme altyapıları olduğu şeklindeki geleneksel görüş sorunsallaştırılıyor. Bu amaçla, ilk önce bir firmayı tek bir kuruluş yerine bir grup olarak organize etmenin ana verimlilik nedenleri hatırlatılıyor ve bunların bir azınlık pay sahipli grup yapısının seçimini de haklı çıkarmadıkları gösteriliyor. Bununla birlikte, makalede, böyle bir yapının birbirini dışlamayan beş özel gerekçesi olabileceği gösteriliyor: birincisi, azınlık pay sahipli grup yapısı, potansiyel olarak grubun başkentidir. İkinci olarak, bağlı şirket yöneticilerinin yönetiminde bulundukları (ve dolayısıyla çabalarıyla sonuçlarını etkileyebilecekleri) belirli bir şirketin hisse senedi (veya hisse senedi opsiyonları) şeklinde tazminat almasına izin verir, bu da idari ajans maliyetlerinin düşmesine ve daha düşük sermaye maliyetine yol açabilir. Üçüncüsü, azınlık pay sahipli grup yapısı, ikili yapıya sahip hisselere yönelik verimsiz kısıtlamaları aşmak veya dördüncüsü, yabancı firmaların satın almalarını kolaylaştırmak için kullanılabilir. Beşinci olarak, azınlık pay sahipli grup yapısı, yol bağımlılığında ve daha verimli organizasyonel yapılara geçişin yüksek maliyetlerinde bir gerekçe bulabilir. Diğer şeyler eşit olup, bu gerekçeler azınlık pay sahipli grupları hem tek kişilik firmaya hem de tam olarak sahip olunan gruba göre daha üstün bir organizasyonel şirket türü haline getirebilir.

Azınlık pay sahipli grupların benzersiz faydalar sağlayabileceği gerçeğinin önemli sonuçları bulunmaktadır. Her şeyden önce, piramitlerin yasaklanması gibi radikal politika tercihleri lehine davayı zayıflatır. İkincisi, grup içi işlemler biçimini aldığında kendi kendine işlem yapma konusunda daha gevşek şirketler hukuku kısıtlamalarını destekleyen görüşü destekliyor gibi görünebilir. Aslında, bazı ulusal şirket kanunları (çoğunlukla Kıta Avrupası’nda) zaten benzer bir rejim sağlamaktadır. Gruplara ilişkin bu özel kurallar, yardımcı yöneticilerin (belirli koşullar altında) bağlı ortaklık için dezavantajlı ancak tüm grup için yararlı olan kararlar almasına izin vererek yöneticilerin güvene dayalı görevlerini gevşetir, böylece kontrol edenlerin grup çıkarlarını bağlı kuruluşun çıkarlarına göre önceliklendirmesine izin verir. Bu özel rejimin temel amacı, grup içi işlemler için zahmetli usul yükümlülükleri gibi şirketler hukukunun bu açıdan getirdiği kısıtlamaları kaldırarak, gruplar halinde organize olmuş firmaların yönetimini kolaylaştırmaktır. Azınlık pay sahipli grupların değer artırıcı örgütsel yapılar olabileceği gösterildiğinde, bu özel etkinleştirme rejiminin getirilmesinin daha da haklı olduğu iddia edilebilir. Gerçekten de bu rejim, grup yönetim maliyetlerini azaltarak azınlık pay sahipli grup yapısının getirdiği faydaları maksimize edecektir.

Anılan makale, bu fikri çürüterek, belirlenen beş değer artırma gerekçesinden hiçbirinin şirketler hukukunun haksız kendi kendine işlem yapmaya yönelik kısıtlamalarının, yönetimlerini kolaylaştırmak için gruplar (azınlık pay sahipli gruplar dâhil) olarak örgütlenmiş şirketler için gevşetilmesi gerektiği iddiasıyla tutarlı olmadığını gösteriyor. Tam tersine, bu gerekçeler, grup içi işlemlere ilişkin kuralların katı olması veya en azından diğer çelişkili işlemler için belirlenenlerden daha az katı olmaması gerektiği önermesini güçlendiriyor. Örneğin, artan şeffaflığın (bağlı ortaklığın kotasyonu yoluyla) azınlık pay sahipli gruba özgü faydalarını ve hissedar çıkarlarını gözetmek için geliştirilmiş yönetim motivasyonunu (hisse bazlı tazminat yoluyla) düşünelim. Bu avantajlardan herhangi birinin gerçekleşmesi için, kote edilen bağlı ortaklığa grubun geri kalanından önemli ölçüde bağımsızlık verilmelidir. Durum böyle olmasaydı ve kote edilen bağlı ortaklık, daha büyük grubun herhangi bir bölümü gibi yönetilecek olsaydı (yani, sık sık grup içi değiş tokuş yapan ve adil fiyat kısıtlamalarından bağımsız bir şirket olarak), azaltılmış bilgi asimetrisi ve teşvik uyumu açısından ayrı kotasyon sayesinde kazanılabilecekler aslında kaybedilmiş olurdu. Bu işlemlerdeki adil fiyat kısıtlamalarından sistematik sapma ile birleştiğinde yüksek sayıda grup içi işlem, bağlı ortaklığın finansal raporlarının sağlaması amaçlanan ayrı resmi bulanıklaştırır ve bağlı ortaklığın ve dolayısıyla yönetim ekibinin finansal performansını ölçmeyi çok daha zorlaştırır. Buna göre, grup içi değiş tokuşu basitleştirecek bir kolaylaştırıcı rejim, azınlık pay sahipli grupların yukarıda belirtildiği gibi belirli işlevlerini ve dolayısıyla ilgili hissedarlar için faydalarını azaltacaktır. Benzer bir akıl yürütme, yazarların tanımladığı diğer üç değer geliştirme gerekçesine genişletilebilir, böylece grup içi ilişkiler bağlamında kendi kendine işlem yapma kurallarının herhangi bir şekilde gevşetilmesine karşı durum güçlendirilebilir.

The post Azınlık Pay Sahipli Şirket Gruplarının Gerekçeleri ile Şirketler Hukukuna Etkileri appeared first on Leges Akademi.

Günümüz borsalarının bilgi ekosistemi değişiyor. Perakende işlemler (retail trading), hisse senedi fiyat hareketlerini giderek daha fazla etkiliyor, sosyal medya yatırım eğilimlerini şekillendiriyor ve geleneksel olmayan kuruluşlar bilgiye aracılık ediyor. Bu değişimleri anlamak ise, şu soruyu yanıtlamayı gerektirir: bugün yatırım kararlarını kim veya ne yönlendiriyor? Yeni bir makalede, borsa etkileyicilerinin veya “finfluencer’ların” borsalarda bilgi ve fiyat keşfi üzerindeki finansörlerin etkisini giderek daha fazla yaptığı ve açıkladığı savunuluyor.

‘Finfluencer’ kavramı, sosyal medya etkisiyle yatırımcı kararları üzerinde büyük etkisi olan bir kişi veya kuruluş anlamına gelir. Kim Kardashian gibi ünlülerden Elon Musk veya Ryan Cohen gibi kurumsal kişiliklere, YouTube, TikTok ve diğer sosyal medya platformlarında takipçiler geliştiren sıradan yatırımcılara kadar çeşitli finansör türleri mevcuttur. Örneğin Elon Musk, 26 Ocak 2021 tarihinde ‘GameStonk!’ tweet’i attı. Ardından GameStop’un hisse senedi fiyatı yaklaşık %40 arttı. Ryan Cohen de 19 Temmuz 2021 tarihinde, yemek çubuklarını burun deliklerinde tutarken çekilmiş bir fotoğrafını tweetledi. Takipçiler, yemek çubuklarının yaklaşmakta olan bir GameStop hisse senedi bölünmesine işaret ettiğini tahmin ettiler (Cohen, GameStop’un yönetim kurulu başkanıdır). MeetKevin olarak bilinen bir YouTube finans uzmanı olan Kevin Paffrath, The Meet Kevin Pricing Power ETF adlı bir borsa yatırım fonu başlattı. Ve Aralık 2022’de Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (U.S. Securities and Exchange Commission; SEC), sekiz sosyal medya fenomenini Twitter ve Discord’da dolandırıcılık ve borsa manipülasyonu ile suçladı.

“Doldur ve boşalt düzenleri” (pump-and-dump schemes) açıkça yasa dışı olsa da, diğer örnekler -ve birçok finansman faaliyeti- herhangi bir bariz yasa dışılık içermiyor. Hiçbir yanlış bilgi ve hatta herhangi bir yeni bilgi yayılmaz; yine de hisse senedi fiyatları yeni bilgiler varmış gibi tepki verir. Bu da, finansman sağlayıcıların yatırımcıyı bilgi olmayan veya eski bilgilere yanıt vermeye teşvik etme olasılığını artırır. Ayrıca yatırımcılar için ‘bilgi’nin (information) anlamı da dâhil olmak üzere finansörlerin yatırım tercihleri ve fiyat keşfi üzerindeki etkisi sorgulanıyor.

Bu, anılan makalenin ana görüşünü çerçeveliyor: finans etkileyicileri, hisse senedi fiyatlarına yansıyan ‘bilgi’ türlerini genişletirler (finfluencers are expanding the types of ‘information’ reflected in stock prices). Piyasalar, hisse senedi fiyatlarında hangi bilgilerin yer aldığını ve bu bilgileri kimin kontrol ettiğini veya şekillendirdiğini yeniden gözden geçirmelidir.

Mezkûr makale, finansman fenomeninin tanımlayıcı bir açıklamasını sunarak başlar. Makale, borsadaki çeşitli türdeki finansörlerin rollerini detaylandırarak, etkilerini değerlendirmek için kullanılabilecek ünlü, kimlik ve sıradan finansörlerin bir sınıflandırmasını geliştiriyor. Finans şirketleri borsada yeni olmasalar da, sosyal medya tarafından yönlendirilen büyük ölçüde genişleyen erişimleri yeni bir olgudur. Sosyal medya aynı zamanda sıradan perakende yatırımcıların güçlü finansörler haline gelmeleri için düşük maliyetli, kolay bir mekanizma sağlamıştır.

Söz konusu makale daha sonra, finansman sağlayıcıların geleneksel borsa fiyat keşfi anlayışını nasıl karmaşıklaştırdığına dair bir analiz sunar. Fiyat keşfine ilişkin geleneksel anlayış, satımcılar arasında, genellikle bir ihraççının gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değerine bağlı olan “bilgi” (information) alışverişine odaklanır. Bununla birlikte, finans uzmanları, yalnızca temel değer bilgilerini aramaktan çok daha geniş bir teşvik grubu tarafından motive edilir. Diğer motivasyonların yanı sıra, popülerliği en üst düzeye çıkarmaya, eğlenceli olmaya ve “markalarını büyütmeye” (grow their brand) çalışırlar. Ayrıca, perakende yatırımcılara ulaşan bilgilere giderek daha fazla aracılık ettikleri ve onların (ve onların takipçilerinin) alım satım faaliyetlerinin hisse senedi fiyat hareketlerini etkilemesine izin veren güçlü koordinasyon mekanizmaları sağladığı için, hisse senedi fiyatı hareketlerinin yansıttığı ‘bilgi’ türlerini değiştirirler.

Örneğin, finans kuruluşları ve onların takipçileri manevi olmayan nedenlerle işlem (alım satım) yaparlarsa veya hisse senetlerini ihraççının sürdürülebilirliği veya kültürel değerleri gibi gelecekteki nakit akışları ile doğrudan ilgili olmayan faktörlere dayalı olarak seçerlerse, bir hisse senedinin fiyatı bu özellikleri yansıtacak şekilde artabilir. Geleneksel teori bunu ‘bilgi’ (information) olarak görmese de, daha geniş anlamda bir şirketin değeri hakkında bilgi olarak anlaşılabilir. Yatırımcıların önemli bir bölümünün iklim odaklı misyonları olan şirketleri tercih ettiği gerçeğini yansıtan, finansör odaklı ‘şişirilmiş’ bir fiyat düşünelim. Daha yüksek fiyat, şirketin sermayeyi daha ucuza artırmasına ve sonunda kârlı hale gelen daha fazla projeyi finanse etmesine izin vererek ‘temel’ değerini (underlying value) daha yüksek hisse senedi fiyatına yaklaştırabilir. Sonuç olarak, daha yüksek hisse senedi fiyatı artık şişirilmiş görünmüyor; şirketin gelecekteki nakit akışları hakkında bilgilendirici görünüyor ve bu nedenle daha “doğru”dur (accurate).

Finfluencer odaklı işlemler, uzun süreli etkilere sahip olacak şekilde konumlandırılmıştır. Bunun nedeni, finansman sağlayıcıların perakende işlemlerin sosyal medya kaynaklı etkisini büyütmesidir. Bunun nedeni, diğer piyasa katılımcılarının, finansman sağlayıcı odaklı işlemlere giderek daha fazla rasyonel bir şekilde katılabilmesi veya finans sağlayıcı odaklı faaliyete yanıt olarak veya bu faaliyetin beklentisiyle finansal kararları değiştirebilmesidir. Borsanın temel işlevi basittir: sermaye toplamayı kolaylaştırmak (to facilitate capital raising). Gürültü piyasaların kaçınılmaz bir bileşeni olsa da, doğru fiyatların genellikle daha sorunsuz sermaye toplamayı kolaylaştırdığı ve böylece en yüksek sosyal değeri yaratan şirketlerin daha düşük maliyetle daha fazla sermaye aldığı anlaşılır. Bir yandan, finansman sağlayıcılar fiyatları çarpıtarak kurumsal yönetişimi, sermaye toplamayı/artırımını, menkul kıymet davalarını ve piyasa güvenini olumsuz etkileyebilir. Diğer taraftan, daha olumlu olarak, finansman sağlayıcılar, sermayenin geleneksel olmayan bilgi veya değer türlerini basitçe yansıtan projelere daha fazla akmasına neden olabilir. Bu, kurumsal projelerin seçimi veya finansörlerle kurumsal ortaklıklar, borsa yatırım fonları (exchange-traded funds; ETFs) gibi finansör odaklı ürünlere yatırım akışı veya finansal nüfuz sağlayıcı odaklı ticarete rasyonel katılım yoluyla olabilir.

İleriki dönemde, finansal etki sağlayıcı platformlarından sonsuza kadar yararlanmaya odaklanılmalıdır. Finansçılar bilgiye ne kadar aracılık ederse, takipçilerinin güvenini o kadar geliştirir ve takipçileri için değer katabilirler. Bununla birlikte, finans uzmanları ayrıca yanlış yapmaktan, manipülasyondan ve takipçilerinin davranışlarını tahmin etme ve etkileme yeteneğinden kazanç elde etmek için daha iyi bir konuma gelirler. Menkul kıymetler yasaları açıkça yasa dışı davranışları cezalandıracak şekilde donatılmış olsa da, diğer reformlar iletişim ve bilgiyi geliştirmeye odaklanmalıdır. Daha da önemlisi, finansman sağlayıcılar finansal okuryazarlığı geliştirebilir ve perakende yatırımcı katılımını ve pazar erişimini artırabilir. Örneğin, finans uzmanı Bayan Dow Jones, bir finansal okuryazarlık eğitim platformu olan ‘Finance is cool University’yi [< https://university.financeiscool.com/ >] kurdu. Pek çok bireysel yatırımcı, borsa hakkında bilgi edinmek için sosyal medyaya başvurduğu için, katılımlarının kalitesini artırmak yalnızca daha önemli hale gelecektir.

The post Finfluencer’ın Yükselişi appeared first on Leges Akademi.